Европската централна банка ги зголеми клучните каматни стапки за 25 базични поени, во обид да ги ограничи новите инфлаторни притисоци во еврозоната.
Европската централна банка првпат од 2023 година ги зголеми каматните стапки, откако новите економски проекции покажаа посилни инфлаторни притисоци во еврозоната. Одлуката е донесена на состанокот на 11 јуни 2026 година, при што депозитната каматна стапка се зголеми на 2,25 отсто. Потегот доаѓа во период кога повисоките цени на енергијата, поврзани со војната на Блискиот Исток, повторно ја притискаат инфлацијата над целта на ЕЦБ од два отсто.
ЕЦБ ги зголеми трите клучни каматни стапки за 25 базични поени. Со ова, депозитната стапка достигна 2,25 отсто, додека стапката за главните операции за рефинансирање се зголеми на 2,40 отсто.
Одлуката означува промена во монетарната политика на централната банка, која во претходниот период беше внимателна поради слабата економска активност во еврозоната. Сега, приоритет повторно станува спречувањето на подолготрајно задржување на инфлацијата над целта.
Во новите економски проекции, ЕЦБ ја зголеми прогнозата за инфлацијата. За 2026 година сега се очекува инфлација од три отсто, наместо претходно предвидените 2,6 отсто. За 2027 година прогнозата е зголемена на 2,3 отсто, од претходните два отсто, додека за 2028 година се очекува враќање кон целта од два отсто.
Главната причина за повисоките прогнози се цените на енергенсите. ЕЦБ оценува дека поскапата енергија може делумно да се прелее и врз цените на храната, стоките и услугите, што би ја направило инфлацијата потрајна и потешка за контролирање.
Истовремено, Европската централна банка ги намали очекувањата за економскиот раст. Растот на бруто-домашниот производ во еврозоната за 2026 година се проценува на 0,8 отсто, наместо претходно очекуваните 0,9 отсто. За 2027 година прогнозата е намалена на 1,2 отсто, од претходните 1,3 отсто, додека за 2028 година се очекува раст од 1,5 отсто.
Ова значи дека ЕЦБ се соочува со сложена задача: да ја намали инфлацијата без дополнително да го задуши економскиот раст. Повисоките каматни стапки обично ги поскапуваат кредитите за граѓаните и компаниите, што може да ја намали потрошувачката и инвестициите, но истовремено помага да се намали притисокот врз цените.
Во образложението на одлуката, ЕЦБ посочи дека војната на Блискиот Исток создава нови инфлаторни ризици, особено преку цените на енергијата и суровините. Банката оцени дека зголемувањето на каматните стапки е оправдано во повеќе можни сценарија, бидејќи ризикот од подолготрајна инфлација останува значаен.
ЕЦБ најави дека идните одлуки ќе се носат од состанок до состанок, врз основа на новите економски податоци, инфлациските изгледи и ризиците за економијата. Банката нагласи дека не е однапред определена за конкретна насока на каматните стапки.
Претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, се очекува дополнително да ги објасни новите сценарија и ризици на прес-конференцијата по состанокот. Тие сценарија треба да покажат како банката ја проценува неизвесноста во услови на повисоки енергетски цени, геополитички ризици и ослабена доверба кај потрошувачите.
Одлуката на ЕЦБ е важна и надвор од еврозоната, бидејќи повисоките каматни стапки влијаат врз финансиските пазари, курсот на еврото и условите за задолжување. За земјите кои економски се поврзани со еврозоната, ваквите промени можат индиректно да влијаат врз трговијата, инвестициите и цените.
Со ова зголемување, ЕЦБ испраќа сигнал дека нема да дозволи новиот бран инфлација да се вгради во очекувањата на пазарите и потрошувачите. Но, во исто време, централната банка ќе мора внимателно да балансира меѓу борбата со инфлацијата и ризикот од дополнително забавување на европската економија.
