Фламингото често го гледаме како егзотична, речиси декоративна птица: розова силуета во плитка вода, симбол на лето, лагуни и недопрена природа. Но зад таа слика стои многу покревка реалност.

Светот веќе изгубил речиси една четвртина од мочуриштата, едни од најчувствителните екосистеми на планетата. Од 1970 година исчезнале околу 22 проценти од овие екосистеми, а уште една четвртина од преостанатите се во лоша еколошка состојба, покажува Рамсаровиот Global Wetland Outlook 2025. За фламингата, тоа значи нешто многу конкретно: исчезнуваат плитките води, солените езера и лагуните во кои се хранат, се одмораат и се размножуваат.

Затоа приказната за „Островот Кушнер“ во Албанија не треба да биде земен како единствен пример. Таа е дел од многу поширока светска слика: домовите на фламингата исчезнуваат, се сушат или се претвораат во зони за инвестиции, инфраструктура и индустрија. А кога ќе исчезне водата, не исчезнува само сликата која ја гледаме. Исчезнува храната, гнездата, миграциската станица и целиот ритам на живот на птиците.

Албанија: фламингото како симбол на отпор

Во Албанија, фламингото стана симбол на протестите против луксузниот проект поврзан со Џаред Кушнер, затоа што проектот се поврзува со подрачјето Вјоса-Нарта, едно од најважните крајбрежни живеалишта за птици, морски желки и други заштитени видови.

Активистите предупредуваат дека таквиот развој може да го загрози кревкиот екосистем на лагуната и околните мочуришта. За нив, фламингото не е само убава птица на транспарент, туку знак дека природата не смее да се третира како празен простор за елитен туризам.

Вјоса-Нарта е пример за судир што сè почесто се случува низ светот: од една страна стои ветувањето за инвестиции, хотели и работни места, а од друга страна живеалиште што веќе има еколошка вредност, пред да биде претворено во економска пресметка.

Танзанија: езерото Натрон и заканата од рударство

Езерото Натрон во Танзанија е едно од најважните места во светот за размножување на малото фламинго. Неговите алкални, плитки и на прв поглед негостопримливи води се токму причината зошто фламингата таму можат да гнездат: суровата средина ги штити од дел од предаторите, а калта им овозможува да градат карактеристични гнезда.

Но Натрон со години е под притисок од планови за ископ на сода пепел. Еколошките организации предупредуваат дека таквите активности би можеле да ја нарушат хидрологијата на езерото, калливите површини и условите што им се потребни на фламингата за гнездење. Иако дел од проектите беа стопирани по јавен притисок, опасноста се враќа секогаш кога природното богатство ќе се погледне како индустриска суровина.

Иран: езерото Урмија како предупредување

Езерото Урмија во Иран е еден од најдраматичните примери за тоа што се случува кога едно солено езеро се исушува. Некогаш било важна станица за птици преселници, меѓу кои и фламинга, пеликани и други водни птици. Денес, поради долгогодишни суши, лошо управување со водите, брани, земјоделска потрошувачка и климатски промени, езерото изгуби голем дел од својата површина.

Кога такво езеро се повлекува, проблемот не е само во тоа што птиците нема каде да стојат. Се менува соленоста, исчезнува храната, се нарушува целиот синџир на живот. Кај Урмија, сушењето создаде и нови ризици за луѓето: солени прашини, деградирана почва и еколошка криза што одамна ја надмина рамката на заштита на птици.

Шпанија: кога сушата ја празни лагуната

Лагуната Фуенте де Пиедра во Андалузија е едно од најпознатите места за размножување на големото фламинго во Европа. Во години со доволно вода, таму се собираат илјадници парови и се создава еден од највпечатливите природни спектакли на континентот.

Но во 2023 година, продолжената суша речиси целосно ја исуши лагуната. Наместо илјадници птици, беа забележани само неколку десетици. Фламингата едноставно избегнуваат места каде нема доволно вода за хранење и гнездење. Така климатската криза станува директна закана за нивниот репродуктивен циклус: ако нема вода во вистинскиот период, нема ни колонии, ни гнезда, ни пилиња.

Јужна Америка: литиумот и високопланинските солени езера

Во Аргентина, Чиле и Боливија, фламингата зависат од високопланински солени езера и мочуришта во таканаречениот „литиумски триаголник“. Овој регион е клучен за глобалната побарувачка на литиум, метал што се користи во батерии за телефони, лаптопи и електрични возила.

Но ископот на литиум бара вода во екстремно суви подрачја. Токму тоа ги става под притисок лагуните и солените рамнини од кои зависат андското, чилеанското и пуна фламингото. Научните истражувања предупредуваат дека климатските промени и рударството заедно можат да ја намалат достапноста на вода и да ги променат местата каде птиците се хранат и размножуваат.

Ова е една од најголемите иронии на зелената транзиција: материјалот што треба да ни помогне да се оддалечиме од фосилните горива може да уништи екосистеми ако се вади без строги правила, контрола и почит кон природата.

Индија: урбанизација врз мочуриштата

Нови Мумбај во Индија често се поврзува со фламингата, бидејќи илјадници птици секоја година се појавуваат во мочуриштата, мангровите и калливите брегови околу градот. Но токму тие простори се под силен притисок од урбан развој, инфраструктура, оградување и пополнување на земјиштето.

Во делови како Уран и Дронагири, еколошките организации предупредуваат дека големи површини мочуришта и мангрови се деградирани или уништени во име на развојни проекти. За фламингата, тоа значи губење на местата каде што се хранат. За градот, пак, тоа значи и губење на природна заштита од поплави, топлина и загадување.

Главните причини се повторуваат

Иако примерите се од различни континенти, причините се слични. Најпрво е губењето на водата: суши, климатски промени, брани, прекумерно користење на вода за земјоделство и индустрија. Второ е претворањето на мочуриштата во градежно земјиште: хотели, патишта, пристаништа, индустриски зони и урбани населби. Трето е рударството, особено во чувствителни солени екосистеми. Четврто е загадувањето, кое ја менува хемијата на водата и ја уништува храната од која зависат птиците.

Фламингата се особено чувствителни затоа што не можат лесно да се „преселат“ каде било. Ним им треба многу специфична комбинација: плитка вода, соленост, храна, мир, калливи површини за гнездење и доволна оддалеченост од предатори и човечко вознемирување. Кога една од тие алки ќе се скрши, целата колонија може да исчезне од местото.

Фламингото како глобално предупредување

Затоа фламингото е многу повеќе од симпатичен симбол на егзотична природа. Тоа е индикатор за здравјето на мочуриштата. Кога фламингата исчезнуваат од едно место, тоа често значи дека водата се променила, храната исчезнала или човечкиот притисок станал преголем.

Од Албанија до Танзанија, од Иран до Шпанија, од Андите до Индија, приказната е иста: домовите на фламингата исчезнуваат затоа што човечкиот развој сè уште премногу често ја третира природата како празен простор. Но мочуриштата не се празни. Тие се домови, филтри за вода, природна заштита од поплави, складишта на јаглерод и станици на миграциските патишта.

Кога ги губиме нив, не губиме само розови птици. Губиме цели екосистеми што тивко го држат животот во рамнотежа.