Рамковниот договор меѓу САД и Иран за прекин на војната и отворање на Ормускиот Теснец предизвика отпор во Израел, каде владата на Бенјамин Нетанјаху тврди дека не е обврзана од условите.
Рамковниот договор меѓу САД и Иран за прекин на војната и повторно отворање на Ормускиот Теснец отвори сериозни тензии меѓу Вашингтон и Ерусалим. Додека американскиот претседател Доналд Трамп го претставува договорот како чекор кон стабилизација на Блискиот Исток, израелските власти порачуваат дека нема да се чувствуваат обврзани од неговите услови, особено од деловите што се однесуваат на Либан и на активностите против Хезболах.
Според меѓународните медиуми, САД и Иран постигнале прелиминарен договор што треба да стави крај на воените дејства, да овозможи повторно отворање на Ормускиот Теснец и да отвори нов период од околу 60 дена за разговори за иранската нуклеарна програма. Формалното потпишување, според досегашните информации, се очекува во Швајцарија, но деталите од договорот сè уште не се целосно објавени.
Ормускиот Теснец е една од најважните енергетски рути во светот, бидејќи преку него поминува значаен дел од глобалниот транспорт на нафта. Затоа неговото повторно отворање има не само безбедносно, туку и економско значење, особено за цените на енергенсите и стабилноста на светските пазари.
Но договорот веднаш наиде на отпор во Израел. Министерот за национална безбедност Итамар Бен-Гвир порача дека Израел не е обврзан од договорот меѓу САД и Иран и дека земјата е „независна и суверена“. Слична порака испрати и министерот за одбрана Израел Кац, кој најави дека израелската армија ќе продолжи да дејствува против заканите во Либан, Сирија и Појасот Газа.
Главната точка на судир е Либан. Дел од извештаите наведуваат дека договорот вклучува прекин на дејствата и на овој фронт, каде Израел води операции против Хезболах. Израелските власти, пак, инсистираат дека безбедноста на земјата не може да зависи од договор во кој Израел не е директна страна.
Тензиите дополнително се зголемија по израелскиот напад врз предградието Дахија во Бејрут, упориште на Хезболах. Трамп јавно го критикуваше нападот и предупреди дека таквите потези можат да го загрозат мировниот процес. Според американските медиуми, претседателот бил силно незадоволен од одлуките на Нетанјаху и сметал дека нападот можел да го урне договорот во последен момент.
Во Израел, договорот предизвика критики и од власта и од опозицијата. Десничарските партнери на Нетанјаху предупредуваат дека Израел не смее да прифати ограничување на воената слобода на дејствување. Од друга страна, дел од опозицијата го обвинува премиерот дека ја довел земјата во дипломатска изолација и дека не успеал да ги претвори воените резултати во политичка предност.
Иран, пак, го претставува договорот како дипломатски успех и инсистира САД да преземат одговорност за запирање на израелските операции. Техеран тврди дека секој траен договор мора да вклучи гаранции дека нападите врз неговите сојузници во регионот нема да продолжат. Тоа дополнително го става Вашингтон во сложена позиција: да го спроведе договорот со Иран, а истовремено да не го наруши стратешкото партнерство со Израел.
Меѓународната заедница го поздравува договорот како можност за смирување на една од најопасните кризи во регионот. Сепак, реалноста на теренот покажува дека патот до стабилност ќе биде тежок. Израел не сака да се откаже од воените операции, Иран бара гаранции, а САД се обидуваат да ја задржат контролата врз договор што сè уште има многу отворени прашања.
Оваа ситуација покажува дека договорот меѓу Вашингтон и Техеран не ја затвора кризата, туку отвора нова дипломатска фаза. Најголемиот предизвик сега е дали САД ќе успеат да го претворат рамковниот договор во реално примирје на терен, или отпорот на Израел и условите на Иран ќе ја вратат регијата кон нов круг на ескалација.
