Германскиот писател Даниел Келман изјави дека луѓето што гласаат за Доналд Трамп или за германската партија Алтернатива за Германија (AfD) прават тешка морална грешка и треба да се срамат од својот избор. Во интервју за емисијата „Разговор со причина“ на ХРТ, емитувано на 30 септември 2026 година по повод преводот на неговиот роман „Како на филм“, Келман посочи дека граѓаните не смеат да се ослободуваат од личната одговорност кога поддржуваат екстремна десница.
Келман директно ги критикуваше гласачите кои им даваат доверба на радикалните десничарски опции во САД и во Европа. Партијата AfD ја оцени како неофашистичка организација „на вистински германски начин“, нагласувајќи дека граѓаните свесно избираат лидери кои ги поткопуваат демократските вредности.
„Кога зборуваме за морални компромиси, и гласањето е морална обврска. Не треба секогаш да ги ослободуваме од одговорност луѓето што гласаат за фашистички партии. Треба да кажеме: гласањето е морален чин, а оние што гласаат за Трамп или за AfD направија ужасна морална грешка. И треба да се срамат“, рече Келман.
Повод за гостувањето беше хрватското издание на неговиот роман „Како на филм“ (во оригинал „Lichtspiel“). Делото ја следи вистинската приказна за Георг Вилхелм Пабст, еден од клучните режисери на германскиот нем филм, рамо до рамо со Фриц Ланг и Фридрих Вилхелм Мурнау.
Пабст бил левичарски автор без симпатии кон нацистите. По доаѓањето на Адолф Хитлер на власт заминал во Холивуд, но по комерцијален неуспех се вратил во Австрија под нацистичка окупација. Таму снимил неколку филмови финансирани од Министерството за пропаганда на Јозеф Гебелс.
Келман објасни дека филмската уметност не може да опстане без големи пари, што режисерите секогаш ги става пред искушение. Меѓутоа, правењето ситни отстапки во тоталитарен систем на крајот води до соучесништво во злосторства. Според него, најголемата грешка на Пабст била токму враќањето во Третиот рајх.
Писателот, кој денес живее во САД, повлече директна паралела меѓу актуелната состојба со мигрантите без документи во Америка и раните години на нацистичкиот режим. Тој предупреди дека луѓе кои со децении легално работат, плаќаат даноци и се дел од заедницата, сега се соочуваат со прогон и затворање во центри за притвор.
Келман оцени дека условите во тие притвори наликуваат на концентрациони логори, додавајќи дека тие граѓани живеат во околности слични на Евреите во Германија во 1933 година. Тој додаде дека странците со визи или постојан престој во САД денес мора внимателно да го мерат секој збор за да не го изгубат својот статус. И покрај таквата состојба, Келман изрази очекување дека демократските институции во САД можат да ја надминат кризата, додека делови од Европа допрва влегуваат во опасен период на политички екстремизам.
