Црна Гора подготвува нов систем за издавање дозволи за престој и работа на странски државјани, со кој ќе се заостри контролата врз работодавачите, наплатата на даноци и придонеси, како и усогласувањето на националното законодавство со правилата на Европската Унија.
Според информациите објавени од црногорската Влада, ќе се воведе единствена дозвола за привремен престој и работа, која ќе ја издава Министерството за внатрешни работи, но само по претходна согласност од Агенцијата за вработување на Црна Гора. Без позитивно мислење од Агенцијата, дозволата нема да може да биде издадена.
Во новиот систем, Министерството за внатрешни работи ќе ги прима барањата, ќе ја проверува документацијата и идентитетот на подносителите, додека Агенцијата за вработување ќе утврдува дали се исполнети условите за пристап на странецот до црногорскиот пазар на трудот. Ќе се проверуваат потребите на пазарот, исполнувањето на условите од страна на работодавачите, евентуалните забрани за вработување и расположливите квоти.
Владата планира оваа област да биде регулирана со посебен Закон за вработување и самовработување на странци, со кој јасно ќе се разграничат надлежностите меѓу Министерството за внатрешни работи, Агенцијата за вработување и Министерството за труд. Посебни правила ќе важат и за државјаните на земјите-членки на Европската Унија и членовите на нивните семејства по идното пристапување на Црна Гора во ЕУ.
Новиот модел предвидува и значително поголема електронска размена на податоци меѓу институциите. Даночната администрација ќе ги проверува даночните обврски и финансиското работење на компаниите, Централниот регистар ќе обезбедува информации за нивниот деловен статус, Фондот за здравствено осигурување ќе доставува податоци за пријавените работници, а Трудовата инспекција ќе известува за евентуални претходни неправилности при вработување странци.
Причина за заострувањето на контролите е наглиот раст на бројот на издадени дозволи. Во 2021 година биле издадени 20.580 дозволи, а во 2025 година нивниот број достигнал рекордни 40.567, што претставува зголемување од повеќе од 97 проценти за четири години. Само во првите пет месеци од 2026 година се издадени уште 14.778 дозволи.
Владата отвора и прашање дали државата ги наплатила сите даноци и придонеси што произлегуваат од овие дозволи. Според пресметките, доколку за околу 40.000 странски работници месечно се плаќаат минимални јавни давачки од околу 120 евра по лице, во буџетот би требало да се слеваат околу 4,8 милиони евра месечно, односно приближно 60 милиони евра годишно. Сепак, властите нагласуваат дека станува збор за проценка, бидејќи конечниот износ зависи од висината на платите, видот на договорите и бројот на уредно пријавени работници.
