Државата планира 732 милиони евра дефицит, 664 милиони за капитални инвестиции и 405 милиони само за камати. Додека трошоците за јавниот сектор и сервисирањето на долгот растат, директните социјални надоместоци се намалуваат.

Предлог-буџетот за 2027 година покажува колкав дел од државните финансии е однапред врзан за постојните обврски и колку средства остануваат за нови инвестиции. Од планираните 7,2 милијарди евра расходи, половината ќе бидат наменети за социјални трансфери, додека за капитални проекти се предвидени 663,7 милиони евра, односно 9,3 проценти од вкупната потрошувачка.

Највпечатлива е споредбата меѓу дефицитот и капиталните расходи. Државата планира буџетски минус од 731,7 милиони евра, што е околу 68 милиони евра повеќе од вкупните планирани капитални инвестиции.

Тоа не значи дека целиот дефицит е наменет за тековна потрошувачка, но покажува дека буџетската нерамнотежа е поголема од износот определен за капитални проекти.

За камати 405 милиони евра, за инвестиции 664 милиони

Сервисирањето на постојниот долг станува сè поголем товар за буџетот. Во 2027 година се предвидени околу 405 милиони евра за камати, што претставува зголемување од 18,2 проценти во однос на ребалансот за 2026 година.

Пресметано на дневно ниво, државата ќе издвојува приближно 1,1 милион евра само за камати. Овој износ не ја вклучува отплатата на главнината на долговите.

За споредба, планираните камати достигнуваат околу 61 процент од целокупниот капитален буџет. Тоа е важен показател за просторот што останува за финансирање нови развојни проекти.

Дополнителен притисок создаваат обврските за отплата на постојните кредити. Според Предлог-буџетот, во 2027 година се предвидени околу 65,2 милијарди денари за отплати, додека за покривање на дефицитот и овие обврски се планирани финансиски приливи од 110,2 милијарди денари.

Оттука, расправата за задолжувањето не може да се сведе само на дефицитот од 3,5 проценти од БДП. Важно е и колкав дел од новото финансирање ќе служи за враќање на старите обврски и под кои услови државата ќе позајмува.

Капиталните инвестиции растат во однос на ребалансот, но се намалуваат во однос на првичниот план

Владата за 2027 година предвидува капитални расходи од 40,8 милијарди денари. Тоа е зголемување од 1,7 проценти во споредба со ребалансот за 2026 година.

Меѓутоа, споредбата со првично усвоениот буџет за 2026 година дава поинаква слика. Тогаш беа планирани 45,9 милијарди денари, што значи дека инвестициониот план за 2027 година е за околу 5,1 милијарди денари, или 11 проценти, понизок.

Токму оваа разлика го отвора прашањето колкав приоритет навистина добиваат капиталните проекти.

Во документот се наведуваат коридорите 8 и 10-д, железничката инфраструктура, локалните патишта, здравството и образованието. Дополнително, се предвидени инвестиции преку јавните претпријатија, надвор од тесната ставка за буџетски капитални расходи.

Сепак, најважното прашање е реализацијата. Планирани средства не значат изградени патишта, модернизирани болници или завршени железнички делници.

За да се оцени развојниот ефект, неопходни се споредливи податоци за извршувањето на капиталните расходи, роковите на проектите и причините за нивното одложување.

Платите растат, а директните социјални надоместоци се намалуваат

Предлог-буџетот открива значителни разлики во распределбата на средствата.

За плати и надоместоци во јавниот сектор се планирани 930,2 милиони евра, што е зголемување од 6,4 проценти. Субвенциите и трансферите растат за 7,4 проценти, а каматните плаќања за 18,2 проценти.

Истовремено, средствата за директни социјални надоместоци се намалуваат за два проценти, на околу 232,5 милиони евра.

Ова намалување е особено важно во услови кога самата Влада предвидува инфлација од 3,2 проценти. Доколку се оствари ваквата инфлација, реалната вредност на вкупниот фонд за социјални надоместоци би била приближно пет проценти пониска отколку во 2026 година.

Тоа не значи автоматски дека секој корисник ќе добива помала помош, бидејќи конечниот ефект зависи и од бројот на корисниците и од правилата за исплата. Но покажува дека за оваа ставка се планира помала куповна моќ на средствата.

Од друга страна, пензиите остануваат најголем поединечен расход во рамките на социјалните трансфери. За нив се предвидени околу две милијарди евра, со раст од 4,8 проценти.

Редовната исплата на пензиите и социјалните права е законска и општествена обврска. Проблемот не е што тие се финансираат, туку колку од преостанатите средства може да се насочат кон продуктивни инвестиции, вработување и долгорочно зголемување на приходите.

Државата очекува повеќе даноци, но дали економијата ќе го испорача планираниот раст?

На приходната страна, буџетот предвидува зголемување на даночните приходи за 6,4 проценти, а на социјалните придонеси за 9,3 проценти.

Од данокот на додадена вредност се очекуваат околу 1,63 милијарди евра, односно 45 проценти од сите даночни приходи. Тоа покажува колку државната каса зависи од оданочувањето на потрошувачката.

За домаќинствата, ДДВ е непосредно поврзан со секојдневните трошоци. За буџетот, пак, неговата наплата зависи од потрошувачката, увозот, даночната дисциплина и ефикасноста на институциите.

Министерството за финансии очекува економијата во 2027 година да порасне за 3,8 проценти, а инфлацијата да изнесува 3,2 проценти.

Овие претпоставки се важни затоа што понискиот економски раст или послабата наплата може да создадат дополнителен притисок врз приходите.

Ако приходите не се остварат според планот, Владата ќе мора да одлучува меѓу намалување на одредени расходи, дополнително финансирање или прераспределба на средствата.

Фискална консолидација со ограничен простор за развој

Министерството за финансии најавува постепена фискална консолидација. Планираниот дефицит од 3,5 проценти од БДП е понизок од 4,1 процент предвиден со ребалансот за 2026 година.

Тоа претставува подобрување на планираното буџетско салдо, но не ги отстранува прашањата за структурата на јавната потрошувачка.

Расходите за камати растат многу побрзо од вкупните расходи, капиталниот буџет е понизок од првичниот план за 2026 година, а значителен дел од приходите останува врзан за редовните државни обврски.

Клучното прашање за 2027 година затоа не е само дали буџетот ќе обезбеди пари за непречено функционирање на државата, туку какви мерливи резултати ќе произведе потрошувачката од 7,2 милијарди евра.