Ако планирате патување во Европа, правилата за влез во Шенген веќе се менуваат. Од април 2026 година Европската Унија целосно го примени новиот систем за регистрација на влез и излез, EES, а следната голема промена ќе биде ETIAS – електронска патна дозвола за граѓаните на земји чии државјани можат да патуваат без виза.

За граѓаните на Северна Македонија ова значи дека, кога ETIAS ќе започне да се применува, за кратки патувања во земјите што го бараат ќе треба однапред да се поднесе електронско барање. Но, засега нема потреба да аплицирате.

Официјалната страница на ЕУ во моментов јасно наведува дека ETIAS не е во функција и дека не се примаат барања. ЕУ ќе го објави точниот датум на почетокот неколку месеци однапред.

Прво дојде EES – и тој веќе важи

EES е системот што ги регистрира патниците кои не се државјани на ЕУ и кои влегуваат во Шенген на краток престој. Системот започна постепено да се воведува во октомври 2025 година, а од 10 април 2026 година е целосно оперативен на надворешните граници на земјите кои го применуваат.

Наместо класично печатење печат во пасошот, влезот и излезот се внесуваат дигитално. При регистрацијата се внесуваат податоци од патната исправа, а системот користи и биометриски податоци – фотографија на лицето и отпечатоци од прсти, според правилата што се применуваат за конкретниот патник. Се евидентираат и датумот и местото на влез и излез, како и евентуално одбивање на влез.

За патниците од Северна Македонија ова значи дека при влез во Шенген веќе се соочуваат со дигитална, наместо исклучиво со класична проверка на пасошот.

А што е ETIAS?

ETIAS е нешто различно. Тоа не е нова виза, туку електронска патна дозвола за државјани на земји кои се ослободени од визи за краткорочни патувања во Европа. Северна Македонија е меѓу земјите чии граѓани со биометриски пасош можат да аплицираат за ETIAS.

Дозволата ќе биде поврзана со пасошот и ќе важи до три години или до истекот на пасошот, зависно од тоа што ќе настапи прво. Со неа ќе може да се патува на кратки престои, вообичаено до 90 дена во период од 180 дена. ETIAS, сепак, не гарантира автоматски влез. И понатаму, конечната одлука за исполнување на условите за влез ја носи граничната служба.

Колку ќе чини?

Кога системот ќе биде активен, барањето за ETIAS ќе чини 20 евра. Од плаќањето се ослободени, меѓу другите, лицата помлади од 18 и постари од 70 години, како и одредени членови на семејства на граѓани на ЕУ кои ги исполнуваат условите за ослободување. Барањето ќе се поднесува онлајн преку официјалниот систем или преку официјалната мобилна апликација.

ЕУ предупредува дека патниците треба да бидат внимателни со посреднички веб-страници кои можат да наплатуваат дополнителни суми или да создаваат впечаток дека се официјалниот канал за аплицирање.

Кога точно почнува ETIAS?

Тука е најважната информација. Официјалните страници на ЕУ во моментов не даваат конкретен датум. На дел од официјалните страници сè уште стои дека ETIAS е планиран за последниот квартал од 2026 година, но актуелната страница за системот истовремено наведува дека тој сè уште не е оперативен и дека точниот датум ќе биде објавен неколку месеци пред почетокот.

И планските документи на eu-LISA го поставуваат воведувањето на ETIAS во поширокиот период на имплементација 2026–2028. Затоа, информациите дека ETIAS „сигурно започнува“ на конкретен датум во 2026 година треба да се земат со резерва додека ЕУ официјално не го потврди датумот.

Што значи тоа за следното патување?

Ако патувате од Северна Македонија кон Шенген денес, ETIAS сè уште не ви треба. Она што веќе се применува е EES. При влез во Шенген, за патниците на кои системот им се применува, влезот и излезот се регистрираат дигитално, а се користат и биометриски проверки. Кога ETIAS ќе започне, ќе треба да добиете одобрение пред патувањето.

Значи, двете промени не се иста работа:

EES = систем на границата кој регистрира влез и излез и користи биометриски податоци. ETIAS = електронска патна дозвола која ќе треба да ја добиете пред патувањето ако сте државјанин на земја ослободена од визи, како Северна Македонија.

Најважно: не аплицирајте за ETIAS преку непознати сајтови и не плаќајте никому сега. Системот сè уште не прима апликации.