Вештачката интелигенција не бара само моќни чипови и огромни дата-центри. Таа бара и огромни количества електрична енергија. Според анализа на „Џеј Пи Морган“, токму растечката потреба за струја за АИ би можела дополнително да го забрза враќањето на нуклеарната енергија во Европа, во момент кога Унијата истовремено бара начини да ја намали емисијата на јаглерод и да ја зајакне енергетската независност.
Денес дата-центрите сочинуваат околу 1,5 отсто од глобалната потрошувачка на електрична енергија, односно околу 415 терават-часови годишно. До 2030 година, потрошувачката би можела да се зголеми на дури 945 терават-часови, а главниот двигател на растот ќе биде токму компјутерската инфраструктура потребна за развојот на вештачката интелигенција. Европа нема да биде исклучок.
Според прогнозите на Европската комисија цитирани во анализата, дата-центрите во Европа во моментов трошат околу 70 терават-часови електрична енергија годишно. До 2030 година потрошувачката би можела да достигне околу 115 терават-часови. „Џеј Пи Морган“, сепак, очекува уште поголем раст. Според неговата анализа, европските дата-центри би можеле до 2030 година да создадат дополнителна годишна побарувачка од 89 терават-часови во однос на 2023 година.
Околу 45 отсто од тој раст би дошол од Пиринејскиот Полуостров и нордиските земји.
Европа сака трипати повеќе дата-центри
Трката по АИ инфраструктура веќе е во полн ек. Според истражувачката компанија „Егир Инсајтс“, на крајот на 2025 година во Европа биле најавени дата-центри со вкупен капацитет од 66,1 гигавати. Во функција, сепак, биле само 10,8 гигавати. Европската Унија има амбиција до 2035 година да го зголеми капацитетот на дата-центрите за трипати.
Причината не е само економска. Брисел сака Европа да ја намали зависноста од странска технологија, да ја зајакне дигиталната сувереност и да остане конкурентна во развојот на технологии како вештачката интелигенција. Но, повеќе дата-центри значат и многу повеќе потрошена електрична енергија.
Токму тука повторно влегува нуклеарната енергија.
Нуклеарките повторно стануваат важни
Нуклеарната енергија и пред растот на АИ повторно добиваше поддршка во Европа, главно поради потребата од енергетска независност и намалување на емисиите на стакленички гасови. Во 2024 година нуклеарните централи произвеле околу 23,35 отсто од вкупната електрична енергија во ЕУ. Производството пораснало за 4,8 отсто во однос на 2023 година, што е втора последователна година на раст по претходниот период на намалување.
Нуклеарни централи работат во 12 од 27-те земји членки на ЕУ: Бугарија, Чешка, Шпанија, Франција, Унгарија, Холандија, Романија, Словенија, Словачка, Финска и Шведска. Франција е убедливо најголемиот производител на нуклеарна енергија во Унијата. Во 2024 година нејзините нуклеарни централи произвеле околу 380 терават-часови, односно приближно половина од целокупното нуклеарно производство во ЕУ.
Сега на оваа тенденција ѝ се приклучува и АИ индустријата.
Технолошките гиганти бараат сопствен извор на струја
Големите технолошки компании веќе склучуваат долгорочни договори со енергетски компании за да обезбедат стабилни количини електрична енергија. „Гугл“ во септември потпиша 22-годишен договор со финската енергетска компанија „Фортум“ за купување до 50 отсто од капацитетот на нуклеарната централа „Ловииса“.
„Амазон“, пак, инвестира во „Икс-Енерџи“, американска компанија која развива мали модуларни нуклеарни реактори. Компанијата планира нивно поставување во Велика Британија и други европски земји. Паралелно со класичната нуклеарна фисија, расте и интересот за нуклеарната фузија – технологија која долго време се смета за потенцијален извор на огромни количества чиста енергија, но сè уште не е комерцијално развиена во потребниот обем.
„Мајкрософт“ склучи партнерство со „Хелион Енерџи“ за идно снабдување со електрична енергија од комерцијална нуклеарна фузија.
АИ ја менува и енергетската пресметка
Според „Џеј Пи Морган“, ова не е првпат АИ да се појави како причина за нов интерес кон нуклеарната енергија. Во својата енергетска прогноза за 2026 година, компанијата ја издвојува нуклеарната фузија како сектор што треба да се следи поради потенцијалот да обезбеди енергија за идниот економски раст. Анализата ги опфаќа и класичната фисија и фузијата.
Проекцијата на „Џеј Пи Морган“ е дека глобалниот нуклеарен капацитет до 2050 година би можел да порасне за 75 отсто во однос на сегашното ниво. Растот би дошол и преку изградба на нови реактори и преку продолжување на работниот век на постојните нуклеарни централи. Но, нуклеарниот бум има и своја цена и свои ризици. Класичните нуклеарни централи создаваат радиоактивен отпад, а изградбата на нови реактори е сложена, долготрајна и скапа.
Сепак, за Европа која сака истовремено да ја прошири АИ инфраструктурата, да ги намали емисиите и да обезбеди стабилно снабдување со електрична енергија, нуклеарната енергија повторно се појавува како една од опциите. И така, трката по вештачка интелигенција отвора уште едно, многу постаро прашање: колку енергија ќе биде потребна за да ја напојуваме иднината?
