Европските функционери изразуваат сериозна загриженост пред трилатералната средба меѓу претседателите Доналд Трамп, Владимир Путин и Си Џинпинг, закажана за в четврток во кинескиот град Шенжен. Тројца лидери постари од 70 години, кои контролираат 90 проценти од светското нуклеарно оружје, седнуваат во иста просторија без конкретна агенда додека траат две големи војни.
Она за што Доналд Трамп, Владимир Путин и Си Џинпинг ќе разговараат за време на нивниот трилатерален состанок во Шенжен е далеку од конкретно. Самитите на високо ниво вообичаено однапред утврдуваат јасни исходи и претставуваат кулминација на месеци интензивно планирање, но вклучувањето на непредвидлив лидер како Трамп ги менува правилата.
Нуклеарното неширење беше означено како главен фокус на средбата, иако се очекува мал напредок, а Кина како точка на агендата го наведе и зачувувањето на светскиот мир. Сепак, Трамп ненадејно ги спомена Иран, Украина, компанијата „Енвидија“ (Nvidia), па дури и можноста за средба со севернокорејскиот лидер Ким Џонг Ун.
Отстапувањето од сценариото не е невообичаено за светските лидери, но ретко било толку ризично како што ќе биде в четврток, особено кога станува збор за Украина. Трамп во понеделникот зборуваше за најдолгата тековна војна во Европа со лапсус и сарказам, нарекувајќи ја Украина негова омилена тема и додавајќи дека Украина губи, односно дека Украина и Русија губат по 25.000 војници месечно. За Трамп, Украина е пречката која била нападната, не го прифатила неговиот избрзан и компромисен мир и постојано губи.
Средбата во Шенжен е ризичен момент не затоа што Киев и неговите европски сојузници ненадејно ќе попуштат пред какви било декларации, бидејќи тие веќе доволно се навикнаа на променливата природа на Вашингтон. Опасноста лежи во желбата на Трамп да им се допадне на моќните авторитарни лидери, во она што ќе биде договорено приватно и во начинот на кој тоа ќе ја зајакне самодовербата на Путин и перцепцијата на Си за менталната состојба на Трамп.
Путин бесплатно го доби својот момент на светската сцена, што му овозможува на еден ден да ја претстави Русија како глобална суперсила каква што некогаш беше, наместо како држава која тешко се бори повторно да стане таква.
Вознемиреноста меѓу европските функционери е очигледна. Трамп го слуша последниот човек со кого разговара, па тоа ќе биде двигател за она што ќе го каже, изјави еден европски функционер за Си-Ен-Ен под услов да остане анонимен. Друг европски дипломат оцени дека е тешко да се види нешто добро за европската безбедност да произлезе од овој состанок.
Трет висок европски претставник изјави дека визуелниот впечаток од трилатералната средба е ужасен за Европа, иако изрази помала загриженост дека ќе биде постигнат поширок договор. Првиот функционер ја нарече средбата сон на Путин, која ја означува неговата рехабилитација на светската сцена, додавајќи дека клучно прашање за Трамп ќе биде кој ќе стои во средината на заедничката фотографија.
Таа фотографија на тројцата лидери по состанокот ќе зборува многу за падот на Западот – човекот кој без провокација ја нападна Украина пред речиси пет години, неговиот главен финансиер и американскиот претседател кој ја смени повеќедецениската политика на САД за да изврши притисок врз Киев да прифати лош договор преку ограничување на воената помош. Клучен ризик е Трамп да се согласи со рускиот наратив или со искривеното претставување на состојбата на фронтот и да се почувствува обврзан да се држи до договор набрзина склучен со двајцата силни лидери на кои не толку тајно им се восхитува.
Многу европски функционери со кои разговараше Си-Ен-Ен негуваат далечни надежи дека Пекинг може да се појави како добронамерен арбитар во војната. Овој став произлегува од очигледниот притисок на Си врз Путин да ги ограничи нуклеарните закани, воздржувањето на Кина од целосно вооружување на Русија и амбицијата на Пекинг да стане глобална суперсила способна да наметне промени.
Но, ваквиот оптимистички поглед го занемарува фактот колку итно на Кина ѝ е потребно Москва да не ја загуби оваа војна, за да спречи уште еден клучен сојузник да доживее понижување. Истовремено, САД годинава остро настапија против Иран и Венецуела, два кинески сојузника чие слабеење Пекинг би сакал да го види одмаздено преку пораз на колективниот Запад во Украина.
Изминатиот месец донесе повеќе удари за Украина и европските членки на НАТО, завиени во американскиот мировен процес предводен од зетот на Трамп, Џаред Кушнер, и неговиот пријател Стив Виткоф, двајца пратеници со ограничено дипломатско искуство. Најпрво, Трамп склучи договор за купување руски дизел, укинувајќи ги долгогодишните санкции и отворајќи ја вратата за полнење на воената каса на Кремљ. Потоа следуваа мистериозните прекини во споделувањето американски разузнавачки информации и услугите „Старшилд“ (Starshield), клучни за ноќната одбрана на Украина од руските ракети.
На состанокот во Кремљ минатиот месец, Виткоф го нарече Путин хуманитарец откако тој го ослободи пензионираниот американски наставник и воен ветеран Стивен Хабард. Потоа Кушнер, по средбата со пратеникот на Путин во Вашингтон, го преформулира мировниот процес како обид за нова европска безбедносна инфраструктура, прифаќајќи го наративот на Кремљ дека вистинскиот агресор е НАТО, а не Русија, која ја нападна Грузија во 2008 година, а потоа и Украина двапати, во 2014 и 2022 година.
Откако беа воведени дополнителни ограничувања за „Старшилд“ за време на мировниот самит, Кушнер отпатува во Москва со надеж дека Путин ќе даде благослов Европа да се приклучи на трилатералните мировни преговори. Тој излезе со тврдење дека Путин го сторил тоа, но Кремљ веднаш го демантираше. На крајот, Кушнер сугерирал безбедносни гаранции слични на НАТО доколку Украина се откаже од остатокот од регионот Донбас, изјави украинскиот претседател Володимир Зеленски.
Ова се само јавно познатите детали, поради што самитот во Шенжен изгледа како врв на влегувањето на Трамп во орбитата на Москва. Тој дури сугерираше дека Путин можел да биде многу построг кон Украина, изјава што укажува на рускиот нуклеарен арсенал, со оглед на тоа што Русија секоја ноќ го троши своето конвенционално вооружување врз украинското небо.
Ова нема да биде нова конференција од Јалта од 1945 година, на која глобалните сили го поделија светот по Втората светска војна. Во Шенжен ќе присуствуваат поинакви лидери. Трамп и Путин водат неуспешни војни по сопствен избор и се остарено олицетворение на опаѓачката моќ на нивните нации. Си го надгледуваше брзиот подем на Кина во глобална технолошка суперсила, но сè уште се воздржува од директен конфликт околу инвазијата на Тајван.
Штетата не мора да дојде само од тоа Трамп да ги повторува ставовите на Кремљ по средбата, ниту од тоа Путин да добие простор на светската сцена за своите историски лекции, ниту од тоа Си, веројатно најголемиот авторитарен владетел во историјата, да изгледа како разумниот и смирен учесник. Подарокот за Москва лежи во тоа колку мал отпор ќе почувствува Путин. Двајцата најмоќни луѓе во светот веројатно нема да бараат итен прекин на огнот или траен мир во Украина, туку притисокот ќе биде насочен кон украински и европски отстапки.
Мировниот процес може да претрпи уште едно проруско ресетирање што на Кремљ ќе му купи дополнителни месеци за освојување делови од Донбас и ќе ги остави украинските мајки и деца да страдаат низ уште една ледена зима. На овие остарени лидери, со оглед на тоа што Си има 73, Путин 74, а Трамп 80 години, им останува малку време да го променат светот, но токму тоа ги прави преостанатите две години од овој американски претседателски мандат особено опасни.
