Обединетите нации на 24 октомври одбележуваат 81 година од своето основање. Создадена по Втората светска војна, организацијата доби задача да помогне во зачувувањето на мирот, развојот на меѓународната соработка и заштитата на човековите права.

Денот на Обединетите нации е годишнина од стапувањето во сила на нивната Повелба во 1945 година. Нејзината почетна порака, да се спасат идните поколенија од војната, останува мерило според кое се оценуваат и успесите и неуспесите на организацијата.

Од 51 основачка држава до светска организација

Повелбата на ОН беше потпишана на 26 јуни 1945 година во Сан Франциско. Организацијата формално почна да постои на 24 октомври, откако документот го ратификуваа петте идни постојани членки на Советот за безбедност и мнозинството од другите потписнички.

ОН започнаа со 51 основачка држава. Денес организацијата има 193 членки, а нејзината работа опфаќа многу повеќе од дипломатски средби и расправи за војни.

Во системот на ОН дејствуваат тела, фондови, програми и специјализирани агенции што работат на хуманитарна помош, здравство, образование, заштита на децата, поддршка на бегалците и зачувување на културното наследство. Меѓу најпознатите се УНИЦЕФ, УНХЦР, Светската програма за храна, Светската здравствена организација и УНЕСКО.

Зошто Советот за безбедност често е блокиран?

Најголемите очекувања од ОН обично се поврзани со запирањето на војните. Главната одговорност за одржувањето на меѓународниот мир и безбедност ја има Советот за безбедност.

Тој има 15 членки. Пет се постојани: САД, Русија, Кина, Франција и Обединетото Кралство. Другите десет се избираат за двегодишни мандати.

Постојаните членки имаат право на вето. Негативен глас од која било од нив може да спречи усвојување суштинска резолуција, дури и кога таа има поддршка од мнозинството членки на Советот.

Токму ова правило е во средиштето на критиките кон организацијата. Кога интересите на големите сили се судираат, Советот може да остане без заедничка одлука за конфликт што бара итна реакција.

Генералното собрание, во кое секоја држава членка има по еден глас, овозможува поширока расправа. Но неговите резолуции по правило се препораки и немаат иста правна сила како обврзувачките одлуки на Советот за безбедност.

Што можат ОН надвор од дипломатската сала?

Работата на организацијата не запира кога дипломатијата е блокирана. Хуманитарните организации во нејзиниот систем обезбедуваат храна, засолниште и друга помош, а здравствените и развојните програми соработуваат со националните институции.

Мировните операции се уште еден дел од оваа работа. ОН немаат сопствена постојана армија: војниците и полицајците во мисиите ги обезбедуваат државите членки. Нивното дејствување зависи од мандатот, расположливите ресурси и условите на терен.

Затоа, организацијата не може да се разбере како светска влада што самостојно им наредува на државите. Таа е систем преку кој државите договараат правила и заеднички активности, со сите ограничувања што произлегуваат од нивните несогласувања.

Македонија е членка од 1993 година

Македонија стана членка на Обединетите нации на 8 април 1993 година. Членството ѝ овозможува учество во Генералното собрание, во меѓународните договори и во работата на различни тела на организацијата.

За помалите држави, ОН се простор во кој можат да ги изложат своите позиции и да бараат поддршка преку меѓународните правила. Еднаквиот глас во Генералното собрание, сепак, не ја отстранува разликата во политичкото влијание меѓу државите.

На 81-годишнината, прашањето е колку членките се подготвени да ѝ овозможат на организацијата да ја исполнува задачата поради која е создадена. Повелбата ги поставува принципите, но нивното спроведување зависи од политичките одлуки.