Европската Унија сака да стане глобален лидер во зелената енергетска транзиција, но нејзиниот премин кон обновливи извори во голема мера зависи од технологија произведена надвор од европските граници.

Најновите податоци на Евростат, објавени на 20 октомври 2026 година, покажуваат дека ЕУ во текот на 2025 година увезла соларни панели, биогорива и ветерни турбини во вредност од 11,4 милијарди евра, додека извозот на истите производи достигнал 4,6 милијарди евра.

Тоа значи дека Унијата во трговијата со овие три групи зелени енергетски производи остварила дефицит од 6,8 милијарди евра.

Особено впечатлива е зависноста од Кина, која обезбедува речиси целокупен увоз на соларни панели од земји надвор од ЕУ.

Од секои 100 увезени соларни панели, речиси 99 доаѓаат од Кина

Според Евростат, во 2025 година дури 98,6 проценти од соларните панели што ЕУ ги увезувала од трети земји потекнувале од Кина.

Вредноста на увозот достигнала осум милијарди евра, што претставува намалување од 27,7 проценти во споредба со 2024 година.

Но, интересен е податокот дека количината на увезени панели се намалила за само четири проценти.

Оваа разлика укажува дека просечната увозна цена на соларните панели значително опаднала.

Поевтинувањето може да биде поволно за инвеститорите и потрошувачите што поставуваат соларни системи, но истовремено го зголемува конкурентскиот притисок врз европските производители.

Европската Унија со години се обидува да изгради сопствени производствени капацитети за зелени технологии, но кинеските компании располагаат со големи индустриски капацитети и развиени синџири на снабдување.

Податоците покажуваат дека, барем кај соларните панели што се увезуваат од земји надвор од ЕУ, зависноста од Кина останува речиси целосна.

Ветерните турбини стануваат европски извозен производ

За разлика од соларните панели, кај ветерните турбини трговската слика е поинаква.

Европската Унија во 2025 година извезла ветерни турбини во вредност од 3,1 милијарда евра, што претставува раст од 10,8 проценти во однос на претходната година.

Истовремено, количината на извезени турбини се зголемила за 9,5 проценти.

Увозот на ветерни турбини достигнал 700 милиони евра, со раст од 40,6 проценти во вредност и дури 69 проценти во количина.

Ова покажува дека меѓународната трговија со ветерни турбини значително се проширува, а европските производители имаат силна позиција на извозните пазари.

Сепак, и во овој сегмент кинеската индустрија го зголемува своето присуство.

Кина во 2025 година обезбедила 59,6 проценти од увезените ветерни турбини во ЕУ, наспроти 41,3 проценти во 2024 година.

Со тоа ја престигнала Индија, која минатата година имала удел од 22,2 проценти.

Биогоривата бележат пад, Кина го губи уделот

Во сегментот на течните биогорива, ЕУ во 2025 година увезла производи во вредност од 2,7 милијарди евра, што е намалување од 7,9 проценти.

Количински, увозот се намалил за 11,6 проценти.

Извозот на биогорива достигнал една милијарда евра, но тоа претставува пад од 45,9 проценти во вредност и 46,2 проценти во количина.

Најголем снабдувач со течни биогорива станала Малезија, со учество од 21,9 проценти, по што следуваат САД со 16,1 процент, Аргентина со 12,4 и Обединетото Кралство со 12,3 проценти.

Особено значајна е промената кај Кина, чиј удел во европскиот увоз на биогорива паднал од 24,2 проценти во 2024 на само 1,3 проценти во 2025 година.

Овие промени покажуваат дека структурата на меѓународната трговија со зелени енергетски производи не е иста во сите сектори.

Зелената транзиција отвора и нови економски зависности

Европската енергетска политика има две поврзани цели: намалување на употребата на фосилни горива и зајакнување на индустриската и енергетската сигурност.

Но, податоците за трговијата отвораат прашање колку брзо Европа може да ја намали зависноста од увезени енергенси, без истовремено да создава висока зависност од увезена технологија.

Кај соларните панели, ниските цени на кинеските производи можат да ја забрзаат изградбата на нови електрани.

Од друга страна, големата концентрација на увозот кај еден снабдувач носи ризици поврзани со трговските ограничувања, геополитичките односи и евентуалните прекини во испораките.

Кај ветерните турбини, пак, европските компании имаат значајна извозна позиција, иако и таму расте конкуренцијата од азиските производители.

Важно е да се нагласи дека бројките на Евростат се однесуваат на трговијата со три конкретни групи производи меѓу ЕУ и остатокот од светот. Тие не ја опфаќаат целокупната европска зелена индустрија, домашното производство или внатрешната трговија меѓу земјите членки.

Предизвик и за земјите од Западен Балкан

Промените на европскиот пазар се значајни и за земјите од Западен Балкан, вклучително и Македонија, каде што инвестициите во фотоволтаични електрани и други обновливи извори имаат сè поголема улога во енергетската транзиција.

Поевтините соларни панели можат да ја намалат почетната инвестиција за изградба на фотоволтаични капацитети.

Но, за развојот на домашната економија останува важно дали овие инвестиции ќе создаваат и дополнителна вредност преку локални компании, инженерски услуги, одржување, складирање енергија и развој на електроенергетската инфраструктура.

Најновата статистика на Евростат покажува дека зелената транзиција не е само еколошко прашање, туку и глобална индустриска конкуренција.

Европа извезува ветерни турбини во вредност од милијарди евра, но во соларната индустрија нејзината зависност од кинеските производители останува исклучително висока.

Во наредните години, едно од клучните прашања ќе биде дали ЕУ ќе успее да го зголеми сопственото производство на зелени технологии, без да го забави преминот кон обновливи извори на енергија.