На денешен ден пред 105 години е роден познатиот шведски режисер Ингмар Бергман, кој во текот на својата кариера направи повеќе од 55 филмови и кој ја смисли таа незаборавна слика на средновековен витез на морскиот брег кој игра шах со смртта.
Како еден вистински визионер на кинематографијата, тој сними повеќе од 55 филмови, вклучително и ремек-дела како „Седмиот печат“, „Диви јагоди“, „Зимска светлина“, „Тишината“, „Плач и шепот“, „Персона“, „Сцени од бракот“ и „Фани и Александар“. Меѓутоа, како личност, тој беше деструктивен и неуредно, темпераментен шеф и предаторски женкар. Неговата приказна е истражена во документарниот филм наречен „Бергман: Една година во животот“, кој е режиран од Џејн Магнусон, шведски режисер.
Долги години беше прифатен наратив дека Бергман претрпел ментални лузни од сиромашното и детство исполнето со физичко злоставување во Упсала. Тој ја нарече својата мајка Карин „ладна и далечна“ и рече дека неговиот татко Ерик, нестабилен евангелистички лутерански свештеник, бил насилен родител кој ги тепал Ингмар, постариот брат Даг и помладата сестра Маргарета, честопати затворајќи ги во темни плакари.
„Едно од најсилните чувства што ги паметам од моето детство е понижувањето; да бидеш измачуван од зборови, дела или ситуации“, му рекол Бергман на Торстен Манс, коавтор на „Бергман за Бергман“. Тој постојано се опишуваше себеси како „исплашено дете“ и, на 53-годишна возраст, сè уште се жалеше на телевизискиот интервјуер Дик Кавет дека неговиот татко „педант“ бил „многу строг“ со него. Откако избегал од дома, му рекол на Кавет, дека пет години не разговарал со ниту еден од неговите родители.
Не знаеме колку манипулирал со приказната за своето детство, но треба да бидеме претпазливи да му веруваме на човек кој вели дека секогаш бил воодушевен од „суровите бајки“ и кој се опишувал себеси како „талентиран лажго“. Се чини дека Ернст Ингмар Бергман, кој е роден на 14 јули 1918 година, конструирал своја митологија. Креаторите на „Бергман: Една година во животот“ погледнаа повеќе од 400 часа интервјуа и снимки од зад сцената, а резултатот е свежа перспектива.
„Тешко е да се каже кога Бергман лаже за своето детство и кога украсува или кога е само одличен раскажувач“, вели Магнусон. „Едно нешто што го открив за време на продукцијата е дека верзиите на неговиот постар брат за клучните настани во нивното детство доста се разликуваат. Се чини дека Бергман позајмил приказни за својот брат и си ги припишувал себеси. Во исто време, братот на Бергман бил озлогласен садист. Го мачел својот помал брат кога биле деца; можеби тој го продолжил овој процес до доцна во животот. Никогаш навистина не се знае со Бергмани“.
Она што е јасно е дека принудувањето да присуствува на стотици мрачни црковни служби во оддалечените шведски села, особено во ерата на цврста морална исправност, всадила кај младиот Ингмар доживотна недоверба кон религијата и нејзините практики. Во интервјуто за „Бергман за Бергман“, режисерот признава дека бил одбиен од „сиромаштијата на нивните проповеди, ноншалантноста и рамнодушноста на ритуалот“. Тој веруваше дека свештениците во Шведска пропагираат систем „за создавање на послушни робови, со Бог на врвот“.
Решението за ваквото контролирано религиозно воспитување за едно момче со голема имагинација, природен сонувач, беше да смисли свој свет, свет во кој креациите го прават она што тој го сака. Откако започна со прикажување на волшебни фенери, тој премина на комплицирани куклени театарски претстави, продуцирајќи свои спектакли од Стриндберг – Бергман брзо се навикна да ги влече сите конци.
Клучна личност во неговиот живот била неговата баба по мајка Ана Калваген. Оваа забавна жена, која подоцна ја опиша како негова „најдобра пријателка“, редовно го продружувала во кино, страст што ја разгорувала возбудата од гледањето на неговиот прв филм, немата верзија на „Црната убавица“ од 1921 година, која беше многу подобра од домашниот живот и училиштето што го „мразеше“.
На Универзитетот во Стокхолм, каде Бергман студирал уметност и литература, тој го поминувал поголемиот дел од своето време околу студентскиот театар. Речиси единствената друга работа за која се чини дека бил заинтересиран во неговите тинејџерски години е харизматичната моќ на Адолф Хитлер, кого видел како се обраќа на нацистичкиот собир во Вајмар за време на летен одмор.
Откако го напуштил универзитетот, неговата филмска кариера започнала сериозно во 1941 година препишувајќи сценарија. Во текот на следната деценија, тој трпеливо го научил својот занает со режија и пишување. Првиот пат кога ги презел двете улоги било за филмот „Затвор“ од 1949 година (објавен како The Devil’s Wanton во Америка), кој подоцна го отфрли како „хаосен“.
1950-тите беа негова деценија за пробив, со врвни моменти како што се „Лето со Моника“ (1953) и номинирана за Златна палма во 1955 година „Насмевките на летната ноќ“ (миленик на неговиот соработник Вуди Ален). Трансформативната година во неговиот живот беше 1957 година, која е во сржта на документарниот филм на Магнусон. Магнусон ја нарекува 1957 година „Лудата година на Бергман“, бидејќи покрај објавувањето на „Седмиот печат“ и „Диви јагоди“, го режираше и својот прв телевизиски филм и креираше четири претстави, вклучувајќи ја и тешката продукција на „Пер Гинт“ на Хенрик Ибзен.
Бергман можеби размислувал за сопствената неспособност да се промени бидејќи 1957 година била година на диви афери, во текот на која ги запознал Каби Ларетеј и Ингрид фон Розен, кои ќе станат негова четврта и петта сопруга. За време на снимањето на „Седмиот печат“ и „Диви јагоди“, тој исто така имаше афера со 22-годишната Биби Андерсон, главната актерка во двата филма. Во тоа време, неговиот брак со новинарката и лингвистка Гун Грут почна да се распаѓа.
Неговите лични односи со жените изгледаат во спротивност со неговата почит кон нив на екранот. „Некои луѓе кои ги гледаат моите филмови велат: „Каков ужасен сексист, како можеш да снимиш филм за некој толку неверен и навредлив кон жените?“, вели Магнусон. „Ова секако е валидно прашање кога ќе се земе предвид приватниот живот на Бергман. И навистина е чудно што тој, во исто време, на своите актери им даде толку неверојатни улоги. Во филмовите како „Персона“, „Тишина“, „Плач и шепот “ и „Есенска соната“ имаме две главни женски улоги, понекогаш и повеќе. Во овој аспект Бергман е пред своето време, дури и денес. Тој е роден во 1918 година – можеби неговиот однос кон жените во неговиот личен живот ја одразува неговата генерација“.
За филмот „Допир“ од 1971 година, Елиот Гулд стана првиот Американец кој глумел во еден од неговите филмови, а актерот се сеќава на еден прилично љубезен човек. Бергман му рекол на Гулд дека сака да изгради „машина за секс“ – платформа со дупка за камерата да ѕирка низ неа – за да ги сними секс сцените меѓу Гулд и Биби Андерсон. „Имав чувство дека Ингмар сака Биби и јас да ја споделуваме нашата интимност надвор од камерата, а тоа не требаше да биде така“, изјави Гулд подоцна за списанието „Њу Јоркер“.
Кога почина на 30 јули 2007 година, на 89-годишна возраст, Бергман остави зад себе осум деца (неговиот син Јан, кој се појави во неговиот филм „Срам“ од 1968 година, почина од леукемија на 54 години), кои во голема мера ги игнорираше за време на нивните години на формирање. Имаше десетици љубовници и ги оправдуваше аферите на своите различни сопруги велејќи им: „Имам толку многу животи“. Тој рече дека една од причините зошто станал толку работохолик – покрај неговите филмови и драми, напишал радио драми, роман, па дури и либрето – е да избега од „фијаското“ на неговиот личен живот. „Сакав да станам добар режисер бидејќи како човечко суштество бев неуспех. Во студиото и театарот можев да живеам среќно. Сè уште се чувствувам така“, изјави тој за Њујорк Тајмс.
Извор: The Independent
