Кога во 2015 година беше усвоен Парискиот договор, речиси 200 држави за првпат се согласија дека глобалното затоплување треба да се задржи „значително под 2°C“, со напори да се ограничи на 1,5°C. Десет години подоцна, најточниот одговор на прашањето дали нешто е постигнато гласи: да, постигнат е важен напредок, но не доволен за целите што тогаш беа поставени.
Најголемиот видлив напредок е кај чистата енергија. Според Ember, обновливите извори во 2024 година обезбедиле повеќе од 40 проценти од глобалното производство на електрична енергија, а во 2025 обновливата струја ја надминала струјата од јаглен на светско ниво. И Меѓународната агенција за енергија наведува дека соларната енергија стана најголем поединечен двигател на растот на глобалната енергетска понуда.
Во меѓувреме, технологиите што пред десет години се сметаа за иднина денес веќе се масовен дел од пазарот. Капацитетите за ветер во 2025 пораснале за рекордни 165 гигавати, а Кина има клучна улога и кај ветерот и кај соларот. Европскиот парламент, во својата анализа „10 years on“, наведува и дека во изминатата деценија е создадена нова климатска инфраструктура, вклучително и фонд за „loss and damage“ и поширока рамка за национални климатски планови.
Но, проблемот е што добрите вести од енергетската транзиција не биле доволни за да го свртат вкупниот тренд. UNEP наведува дека глобалните емисии во 2023 достигнале рекордни 57,1 гигатони CO2-еквивалент, а Европската комисија објави дека и во 2024 светот испуштил рекордни 53,2 гигатони CO2-еквивалент без шумарството и промените во користење на земјиштето. Тоа значи дека емисиите не паѓаат со темпото што го бара Парискиот договор.
Токму затоа, најновите проценки и натаму предупредуваат дека со сегашните политики светот се движи кон околу 2,6°C затоплување до 2100 година. UNFCCC потсетува дека за патеката кон 1,5°C емисиите требало да го достигнат врвот најдоцна до 2025 и до 2030 да паднат за 43 проценти. Наместо тоа, прозорецот за исполнување на најамбициозната цел станува сè потесен.
Последиците веќе се видливи. Лансет и други истражувања укажуваат на раст на здравствените ризици поврзани со жештини, а СЗО проценува дека загадувањето на воздухот и натаму предизвикува околу 7 милиони смртни случаи годишно. Во Европа, според најновиот Лансет Countdown, има и конкретни подобрувања таму каде што е намалена зависноста од фосилни горива, што покажува дека климатските политики даваат резултат кога навистина се спроведуваат.
Значи, ако прашањето е дали Парискиот договор бил бесмислен, одговорот е не. Тој помогна да се забрзаат обновливите извори, да се смени насоката на инвестициите и да се избегне дел од пострашните сценарија што порано се разгледуваа. Но ако прашањето е дали светот е таму каде што ветуваше дека ќе биде, одговорот е исто така јасен: не е. Напредок има, но не со брзината што ја бара климатската криза.
