Со свечена академија во Македонскиот народен театар, Природонаучниот музеј на Македонија одбележува сто години постоење. Основан во 1926 година на иницијатива на зоологот Станко Караман, Музејот денес чува околу 400.000 примероци од геолошкото минато, растителниот и животинскиот свет на земјава и е една од ретките институции во Македонија што може да се пофали со цел век непрекинато постоење.
Малку луѓе знаат дека една од најстарите научни институции во Македонија го должи своето постоење на една книга. Во 1921 година германскиот зоолог Франц Дофлајн ја објавил монографијата „Мазедонијен“, во која ја опишал разновидноста на флората и фауната на овие простори. Еден млад биолог од Сараево, Станко Караман, ја прочитал и бил толку заинтригиран што решил самиот да дојде и да види. Првпат дошол во 1922 година, накратко, но доволно долго за да собере материјал за својот прв труд за влекачите и водоземците во Македонија. Следната година се вратил на подолго, по покана на Хигиенскиот оддел на тогашното Министерство за народно здравје, а резултатот бил уште едно капитално дело, „Рибите во Македонија“, објавено во Сплит во 1924 година. Две години подоцна, во 1926 година, Караман го основал музејот што денес го знаеме како Природонаучен музеј на Македонија.
Караман не застанал тука. Во 1928 година ја основал и Зоолошката градина во Скопје, па затоа не е случајно што двете институции до ден-денес се соседи. Остатокот од животот го поминал во Скопје, каде што починал во 1959 година. Неговото име денес живее и во науката: повеќе видови ракчиња и други организми го носат епитетот „karamani“ во негова чест и во чест на неговиот син, кој исто така бил биолог.
Во текот на еден век, Музејот поминал низ сè низ што поминал и градот. Ја менувал државната рамка и името, се селел, а Скопскиот земјотрес во 1963 година сериозно ја оштетил зградата во која тогаш бил сместен. Сепак, збирките преживеале и растеле. Денес во Музејот се обединети колекции од геологијата, палеонтологијата, ботаниката, зоологијата и ентомологијата, а околу 400.000 примероци се сведоштва за тоа што сè живеело, растело и се таложело на оваа мала територија. За земја со Охридското Езеро, едно од најстарите езера во Европа со бројни ендемски видови, и со планини каде што се среќаваат медитерански, централноевропски и алпски влијанија, тоа е архива без која сликата за македонската природа би била значително посиромашна.
Работата на Музејот не се сведува само на витрини и препарирани животни. Научните тимови со години вршат теренски истражувања, документираат и научно обработуваат флора и фауна низ целата земја. Директорот Заркадов, најавувајќи ја јубилејната програма, нагласи дека годинава е посебна токму затоа што се одбележува континуитет каков што ретко која институција во државата има. Централниот настан е свечената академија на 26 октомври во МНТ, со гости од земјата и од странство, на која ќе бидат доделени плакети на соработници, институции и компании што оставиле белег во развојот на Музејот.
Јубилејот доаѓа и со една практична вест. Годинава Музејот за првпат доби делегиран буџет од Министерството за култура и туризам, со што добива поголема самостојност во управувањето со средствата. Целта, според Министерството, е збирките и научните сознанија да бидат претставени на современ, достапен и привлечен начин, особено за младите генерации. Тоа е можеби и најважниот предизвик за следниот век: природонаучните музеи ширум светот одамна не се само складишта на примероци, туку места каде што децата првпат ја сфаќаат поврзаноста меѓу еден камен, една пеперутка и климата во која живеат.
Во време кога зборуваме за загуба на биодиверзитетот, за исчезнување на видовите и за промени што се случуваат побрзо отколку што можеме да ги документираме, институција што сто години систематски ја бележи природата на една земја не е носталгичен остаток од минатото. Таа е референтна точка. Без неа не би знаеле што сме имале, а со тоа ни што губиме.
