Жешкото и суво лето остави сметка што Европа допрва ќе ја пресметува. Последиците се чувствуваат во земјоделството, производството на електрична енергија, транспортот, цените на храната и продуктивноста на работниците.
Анализа на „Триодос банка“ проценува дека екстремната жештина и сушата би можеле да го намалат бруто-домашниот производ на Европската Унија за околу еден процент во 2026 година. Тоа би значело приближно 180 милијарди евра економска штета и практично бришење на најголемиот дел од очекуваниот раст на Унијата.
Ова не е конечна сметка за веќе регистрирана штета, туку економска проценка заснована врз влијанието на жештината врз четири клучни области: работата, земјоделството, енергетиката и транспортот.
Најголемата загуба доаѓа од падот на продуктивноста
Според анализата, намалената продуктивност на работниците може да има најголем економски ефект — околу 0,6 проценти од БДП на ЕУ.
При екстремна жештина се намалува способноста за физичка работа, расте потребата од паузи, а дел од градежните, земјоделските, транспортните и услужните активности мора да се забават или прекинат. Најизложени се работниците на отворено, но проблемот ги погодува и фабриките, магацините, кујните, јавниот транспорт и објектите без соодветно ладење.
Истовремено, европското земјоделско производство би можело да се намали за три до седум проценти. Жештината и сушата ги намалуваат приносите и производството на млеко, го поскапуваат наводнувањето и создаваат дополнителен притисок врз цените на храната.
Кога нема вода, запираат транспортот и производството на струја
Ниските речни текови го нарушија товарниот транспорт по Рајна и Дунав. Бродовите мораа да превезуваат помал товар, а дел од индустријата се соочи со повисоки транспортни трошоци и проблеми во снабдувањето.
Истата суша го ограничи производството на хидроенергија, додека високите температури на реките создадоа проблеми и за ладењето на нуклеарните централи. Кога хидроцентралите и нуклеарните реактори произведуваат помалку, недостигот често се надоместува со поскап гас и увезена електрична енергија.
Тоа е врската меѓу летната жештина и сметките што домаќинствата можат да ги почувствуваат и во следните месеци: поскапа струја, поскапа храна и повисоки транспортни трошоци.
Новата студија покажува дека оваа сезона нема да е исклучок
Економската анализа добива дополнителна тежина со новото истражување за топлотните бранови во Југоисточна Европа, објавено на 30 септември.
Научниците ги анализирале температурите од 1950 до 2024 година, користејќи набљудувачки податоци и климатската база ERA5-Land. Резултатите покажуваат изразен пораст на бројот на топлотни денови и на траењето на топлотните бранови во последните децении.
Споредбата меѓу периодите 1961–1990 и 1991–2020 покажала подолги топлотни бранови и засилен топлински стрес во сите климатски зони во анализираниот регион. Меѓу подрачјата со поголема изложеност се источниот дел на Балканскиот Полуостров и повеќе крајбрежни области.
Студијата не ја пресметува економската штета и не мери смртност. Таа го утврдува климатскиот тренд. Но кога нејзините резултати ќе се стават покрај економската анализа, пораката е јасна: штетите од ова лето не треба да се третираат како еднократен исклучок.
Што значи ова за Македонија?
Македонија не е опфатена со проценката за БДП на ЕУ, па бројката од 180 милијарди евра не може директно да се преслика врз домашната економија. Но каналите преку кои жештината создава штета се истите: работници на отворено, земјоделство зависно од вода, ниски речни текови, хидроенергија, пожари и поскапа храна.
За земја во која земјоделството, градежништвото и производството на електрична енергија од вода имаат значајна улога, подолгите топлотни бранови не се само прашање на непријатно време. Тие се ризик за приходите, работните услови, снабдувањето со струја и семејниот буџет.
Новото истражување практично го менува прашањето. Повеќе не е дали ќе се повтори лето со долга жештина и суша, туку колку често ќе се повторува и колку ќе нè чини секоја следна сезона.
