Кога се зборува за енергетска транзиција, вниманието најчесто оди кон Кина, САД, Индија или Европската Унија. Но сè почесто вистинските изненадувања доаѓаат од помали економии, многу од нив во глобалниот југ, кои имаат силна потреба од нова енергија, растечка побарувачка и се подготвени побрзо да се свртат кон обновливите извори. Според експертите, токму овие земји можат да покажат дека новата енергетска ера не мора да почне само во најбогатите и најмоќните држави.
Кина
Еден од клучните фактори зад ова темпо е Кина, која денес доминира во производството на чиста технологија. Евтините соларни панели, батерии и компоненти за ветерници што доаѓаат од кинеската индустрија им овозможуваат на сè повеќе земји да влезат во брза транзиција без да минуваат низ долг и скап развоен циклус. Наместо постепено да градат нов енергетски модел со децении, дел од овие економии практично „прескокнуваат“ една фаза и директно се приближуваат до новиот систем на сонце, ветер и електрификација.
Непал
Непал е еден од најилустративните примери за вакво прескокнување. Пред само неколку години таму речиси и да немало електрични возила, а денес тие сочинуваат близу 76 проценти од сите нови возила. Овој пресврт е поттикнат од увоз на електрични автомобили од Кина, но и од фактот што земјата веќе силно се потпира на чиста енергија, особено на своите богати хидроенергетски ресурси. Во случајот на Непал, транзицијата не е само прашање на климатска политика, туку и на практична адаптација кон нова енергетска реалност.
Пакистан
Особено впечатлив е и Пакистан, кој во текстот е опишан како една од најбрзите соларни револуции во светот. За само шест години, уделот на соларната енергија во неговиот енергетски микс пораснал од нула на 30 проценти. Тоа е толку брз пресврт што и самите аналитичари го оценуваат како неверојатен. Пакистан покажува дека сончевата енергија, кога ќе стане доволно евтина и достапна, може за кратко време да прерасне од маргинален извор во една од главните потпори на електричната мрежа.
Чиле
Чиле, пак, е пример за земја што ја користи географијата како стратешка предност. Во оддалечената пустина Атакама, една од најсончевите области во светот, земјата поставува огромни количини соларни капацитети. Таму се развиваат проекти од огромен размер, а соларната енергија сè повеќе станува централна точка на чилеанската енергетска слика. Во еден од наведените примери, најголемата соларна централа во земјата опфаќа речиси 900.000 панели распоредени на простор еднаков на 370 фудбалски терени. Ова не е само технолошка промена, туку и јасен сигнал дека Латинска Америка станува важен дел од глобалната енергетска трансформација.
Грција
Грција е уште еден силен пример за брза промена. На нејзините медитерански ридови и острови, соларните панели во последниве години се множат со темпо што ја вбројува земјата меѓу изненадувачките лидери на новата енергетска транзиција. Земја што долго време се поврзуваше пред сè со туризам и услужна економија, денес покажува дека и малите или средни европски економии можат драматично да го зголемат уделот на сончевата енергија за релативно краток период.
Унгарија
Можеби најнеочекуван е случајот со Унгарија. Пред само една деценија, таа речиси и да немала соларна енергија, а денес бележи брз подем. И покрај тоа што земјата ја води крајнодесничарска авторитарна власт, соларниот бум таму е поттикнат преку комбинација од државни субвенции и олеснети регулативи за кровни и големи соларни системи. Токму затоа Унгарија е важен пример дека енергетската транзиција не се движи секогаш по идеолошка линија. Понекогаш главниот двигател е суровата економска логика: ако обновливите извори се поевтини и побрзи, тогаш и политички различни влади можат да се свртат кон нив.
Земјите кои сфатија дека иднината не може да чека
Сепак, оваа приказна не е целосно без сенки. Брзата изградба на соларни и ветерни капацитети не е доволна сама по себе. За транзицијата да биде стабилна, земјите мора да инвестираат и во батерии и системи за складирање, затоа што сонцето не свети постојано, а ветерот не дува секогаш кога е најпотребно. Дополнително, аналитичарите предупредуваат дека јагленот, нафтата и гасот и понатаму ќе играат голема улога во многу земји во развој и дека обновливите извори ќе мора да растат уште побрзо за навистина да ги намалат емисиите.
И покрај тоа, пораката од овие примери е силна. Пакистан, Чиле, Грција, Унгарија и Непал покажуваат дека енергетската транзиција веќе не е резервирана само за најмоќните држави. Напротив, токму помалите економии денес сè почесто покажуваат дека со вистинска комбинација од технологија, достапна цена и брза адаптација, чистата енергија може да напредува со темпо што до вчера изгледаше нереално. Во таа смисла, новата ера на енергетика можеби нема да ја дефинираат само големите сили, туку и земјите што најбрзо сфатија дека иднината не може да чека.
