Федералните резерви на САД повторно ја зголемија референтната каматна стапка, првпат по повеќе од три години, во обид да го ограничат инфлацискиот притисок што повторно се засилува. Војната со Иран ги зголеми цените на енергијата, додека централната банка предупредува и на можни идни инфлациски ефекти поврзани со масовното ширење на вештачката интелигенција.
Каматите повторно растат
На состанокот одржан во средата, Фед одлучи да ја зголеми референтната каматна стапка за 0,25 процентни поени, на распон од 3,75 до 4 отсто.
Одлуката беше очекувана од финансиските пазари и претставува прво зголемување на каматите по повеќе од три години. Со овој потег практично се поништува едно од трите намалувања на каматите што централната банка ги спроведе минатата година.
Одлуката доаѓа во услови на зголемена неизвесност за инфлацијата и економскиот раст.
Енергијата повторно го притиска ценовното ниво
Еден од главните извори на инфлациски притисок во САД годинава се енергетските цени.
Конфликтот меѓу САД и Иран предизвика турбуленции на глобалниот пазар на нафта и придонесе за раст на цените на горивата. Бензинот и дизелот во САД достигнаа рекордни нивоа, што создава дополнителен притисок врз трошоците на домаќинствата и компаниите.
Проблемот за централната банка е што поскапата енергија може да се прелее и во други делови од економијата, од транспортот и производството до цените на стоките и услугите.
Фед гледа уште едно зголемување
Проекциите на претставниците на Фед укажуваат дека каматните стапки би можеле да бидат зголемени најмалку уште еднаш во текот на годинава, за дополнителни 0,25 процентни поени.
Централната банка очекува инфлацијата годинава да достигне 3,7 отсто. За 2027 година се предвидува намалување на 2,3 отсто, потоа на 2,1 отсто во 2028 година, а целта од 2 отсто би била достигната во 2029 година.
Тоа значи дека Фед очекува инфлацијата да се намалува, но побавно отколку што претходно се очекуваше.
Ново прашање: може ли ВИ да ја зголеми инфлацијата?
Покрај енергетските шокови, во фокусот се појавува и еден понов фактор – брзиот развој и масовното воведување на вештачката интелигенција.
Федералните резерви ги разгледуваат и можните инфлациски последици од огромните инвестиции во ВИ и инфраструктурата потребна за нејзиниот развој.
Ефектот, сепак, не е еднозначен. Вештачката интелигенција може да ја зголеми продуктивноста и со тоа да ги намали трошоците, но огромните инвестиции во центри за податоци, енергија, чипови и друга инфраструктура можат привремено да создадат дополнителна побарувачка и ценовни притисоци.
Токму затоа Фед внимателно го следи начинот на кој технолошкиот бум се прелева во пошироката економија.
Прв голем потег на Ворш
Ова е првата голема одлука за каматните стапки под раководство на новиот претседател на Фед, Кевин Ворш.
Неговата поостра позиција во однос на инфлацијата може да отвори простор за несогласување со американскиот претседател Доналд Трамп, кој во повеќе наврати повикуваше на пониски каматни стапки.
По одлуката на Фед, Трамп повторно порача дека каматите во САД би требало да бидат значително пониски.
За централната банка, сепак, главниот предизвик останува да го балансира ризикот од упорна инфлација со ризикот од забавување на економскиот раст.
Во услови на војна, нестабилни енергетски пазари и огромен технолошки инвестициски циклус, следните одлуки на Фед ќе зависат од тоа дали инфлацискиот притисок ќе продолжи да се шири или ќе почне да попушта.
