Милијарди се вложуваат во вештачка интелигенција, технолошките гиганти сè повеќе се задолжуваат, а европските држави се соочуваат со растечки трошоци за финансирање. На прв поглед, станува збор за различни економски движења. Но, нивната меѓусебна поврзаност станува сè поголем ризик за финансиската стабилност.

Европската централна банка (ЕЦБ) предупредува на три ризици што можат меѓусебно да се засилат: преценети технолошки акции, поскапо задолжување на државите и можни загуби кај инвестициските фондови.

Предупредувањето го упати потпретседателот на ЕЦБ, Борис Вујчиќ, на конференција во Ирска на 2 ноември, во период кога финансиските пазари сè повнимателно ги преиспитуваат очекувањата за приходите од огромните инвестиции во вештачка интелигенција.

Технолошките компании во изминатиот период беа меѓу главните двигатели на растот на берзите. Сепак, високите вреднувања на нивните акции се засноваат на очекувањето дека вложувањата во новата технологија ќе донесат значителни профити во иднина. Доколку резултатите не ги оправдаат очекувањата, можно е нагло опаѓање на цените на акциите.

Таквите стравувања веќе се одразуваат врз пазарите. Според „Ројтерс“, американскиот технолошки индекс Насдак паднал за речиси осум проценти во однос на историски највисокото ниво. Но, ризикот не завршува на берзите. Големите американски технолошки компании сè повеќе се свртуваат кон европскиот пазар на обврзници за да ги финансираат инвестициите во центри за податоци и инфраструктура за вештачка интелигенција.

Само на 2 ноември „Алфабет“, матичната компанија на „Гугл“, започна нова продажба на обврзници во вредност од шест милијарди евра. Според проценките на „Фиделити интернешнл“, во подготовка се и дополнителни издавања технолошки обврзници во вредност од 40 до 60 милијарди евра.

Тоа создава нова конкуренција на пазарот на капитал. Кога големите компании нудат обврзници со привлечни приноси, другите позајмувачи, вклучително и државите, можат да бидат принудени да понудат повисоки каматни стапки за да привлечат инвеститори.

Поскапото задолжување на државите е вториот ризик

Токму поскапувањето на државниот долг е вториот ризик на кој предупредува ЕЦБ. Ова е особено чувствително прашање за високо задолжените европски земји, бидејќи повисоките приноси на обврзниците значат поголеми трошоци за ново задолжување, но и за рефинансирање на постојните долгови.

Вујчиќ нагласува дека, кога причините за проблемите произлегуваат од јавните финансии, одговорот првенствено треба да дојде од владите преку фискалната политика, наместо да се очекува централната банка да ги решава тие проблеми.

Инвестициските фондови можат да ги засилат пазарните потреси

Третиот ризик се однесува на инвестициските фондови и другите небанкарски финансиски институции, кои располагаат со големи вложувања во акции и обврзници.

Падот на вредноста на технолошките акции, во комбинација со намалувањето на пазарната вредност на обврзниците, може истовремено да предизвика загуби во нивните инвестициски портфолија.

Доколку во такви услови инвеститорите почнат масовно да ги повлекуваат средствата, фондовите би можеле да бидат принудени да продаваат дел од вложувањата. Тоа дополнително би ги засилило пазарните потреси. Станува збор за ризично сценарио, а не за процена дека вакви продажби веќе се случуваат во голем обем.

Предупредувањата не значат дека Европа се наоѓа пред непосредна финансиска криза. ЕЦБ и понатаму оценува дека банките во еврозоната располагаат со солидни капитални и ликвидносни резерви. Сепак, поврзаноста на финансиските пазари значи дека потресите во еден сектор можат да се пренесат и во останатите.

За економиите во регионот, вклучително и за Македонија, ваквите движења се важни поради можните промени во меѓународните трошоци за задолжување и условите за финансирање на компаниите. Подеталната процена на ризиците ЕЦБ ќе ја објави на 18 ноември, кога е закажано објавувањето на новиот полугодишен Извештај за финансиската стабилност.

Главното прашање повеќе не е само колку ќе заработат технолошките компании од вештачката интелигенција, туку и колку поширокиот финансиски систем е изложен на ризик доколку очекуваните добивки не се остварат.