Соединетите Американски Држави се подготвуваат за радикален пресврт во управувањето со дел од нуклеарното наследство од Студената војна. Според планот што го разгледува администрацијата на Доналд Трамп, огромни залихи од вишок плутониум, создаден во периодот на трката во вооружување со Советскиот Сојуз, би можеле да бидат ставени на располагање на приватни компании.
Станува збор за околу 99 тони плутониум, материјал кој со децении претставуваше безбедносен, финансиски и политички товар за американската држава. Идејата е дел од тој материјал да се преработи во таканаречено МОХ-гориво за цивилни нуклеарни реактори, со што воениот отпад би се претворил во енергетски ресурс.
Од нуклеарни бомби до гориво за реактори
Американското Министерство за енергетика со години се соочува со проблемот како безбедно да го складира или уништи плутониумот што стана вишок по договорите за разоружување. Чувањето на ваков материјал бара високо ниво на безбедност, контрола и огромни финансиски средства.
Поддржувачите на новиот предлог тврдат дека комерцијалната преработка би можела да го намали товарот врз државата и истовремено да обезбеди нов извор на енергија. Наместо плутониумот со децении да остане затворен во државни складишта, приватниот сектор би го користел како суровина за производство на нуклеарно гориво.
Експертите предупредуваат на безбедносни ризици
Но планот веднаш отвора сериозни прашања за нуклеарната безбедност. Плутониумот е еден од клучните материјали за производство на нуклеарно оружје, па неговото префрлање во комерцијални канали предизвикува страв од кражба, злоупотреба, шпионажа или слабеење на контролата.
Критичарите предупредуваат дека приватните капацитети за преработка нема да можат да го обезбедат истото ниво на заштита како воените и државните објекти. Дополнително, САД и претходно се соочувале со проблеми при слични обиди, кои завршувале со технички компликации, доцнења и милијардски пречекорувања на буџетот.
Конгресот ќе ја води вистинската битка
За иницијативата да стане реалност, Белата куќа ќе мора да помине низ комплициран политички процес во Конгресот. Дел од демократите и повнимателните републиканци бараат јасни гаранции, строга контрола и вклучување на меѓународни механизми за надзор пред да се дозволи трансфер на ваков чувствителен материјал.
Од друга страна, енергетската индустрија гледа можност САД да искористат домашен ресурс и да ја зајакнат својата позиција во глобалната трка за нуклеарна енергија. Аргументот на поддржувачите е дека Америка не треба само да го чува нуклеарното наследство од минатото, туку да го претвори во дел од својата енергетска иднина.
Прашањето, сепак, останува чувствително: дали воениот плутониум може безбедно да стане гориво за цивилни реактори или отворањето на нуклеарниот сеф ќе создаде нови ризици што светот не смее да ги потцени.
