Младите во Тирана размислуваат за независно движење што би можело да прерасне во политичка алтернатива на постојните партии.
Победата на Студентската листа на парламентарните избори во Србија на 25 октомври отвори нова дебата меѓу студентите во Албанија, кои веќе со месеци протестираат против владата на Еди Рама. Српското искуство сега се споменува како пример за тоа како едно протестно движење може да ја претвори граѓанската поддршка во политичка сила способна да победи на избори.
Дваесетгодишната студентка Ирис Кола, која студира архитектура и пејзажно планирање, во изјава за албанската телевизија „Топ чанел“ ја поддржала идејата за независно студентско политичко движење, кое би произлегло од самите студенти, без влијание на постојните политички партии.
Како што пренесува “Бирн„, Кола објаснува дека причините за студентското незадоволство одамна ги надминале проблемите во образованието. Младите протестираат и поради состојбите на пазарот на трудот, здравството и иселувањето, прашања што непосредно ја одредуваат нивната иднина.
„Сега нема повеќе зборови, туку само дела“, порачува студентката.
Српскиот пример отвора нови можности
Студентското движење во Србија израсна од протестите по трагедијата во Нови Сад на 1 ноември 2024 година, кога при уривањето на бетонската настрешница на железничката станица загинаа 16 луѓе.
Речиси две години подоцна, движењето успеа да го победи политичкиот блок на Александар Вучиќ, чија власт со години се соочуваше со обвинувања за корупција, партиска контрола врз институциите и притисоци врз медиумите.
Според “извештајот на БИРН, објавен преку „Балканвеб”, изборниот резултат во Србија веќе предизвикува реакции во албанската политичка јавност. Аналитичарите сметаат дека студентската победа покажала оти и политички системи со силно концентрирана власт можат да бидат променети преку избори.
Во Албанија, каде што антивладините протести траат со месеци, студентите веќе воспоставиле контакти со своите колеги од Србија. Уште на 17 октомври, еден од учесниците во протестите во Тирана за „Еуроњуз Албанија“ изјавил дека одржуваат редовна комуникација со српските студенти и разменуваат искуства за организирањето на протестите.
Од протест до политичко движење
Албанските студенти бараат оставка од владата на Еди Рама, одговорност за полициското постапување и промени во начинот на функционирање на институциите.
Протестите веќе предизвикаа сериозни политички тензии, вклучително и судири меѓу демонстрантите и полицијата, како и конфронтации во албанскиот парламент.
Сепак, идејата за независно студентско политичко движење сè уште е во почетна фаза. Нема потврда за формално основање, заедничка политичка програма или избрано раководство.
Дополнителен предизвик претставува албанскиот изборен систем. Како што пишува „Актуалитет“, изборните правила им даваат значителна предност на големите партии, додека новите политички иницијативи се соочуваат со сериозни пречки за влез во парламентот.
Токму затоа, според аналитичарите, студентското движење ќе мора да најде начин да ја зачува независноста од традиционалните партии и истовремено да изгради организација способна да учествува во изборниот процес.
Дали студентскиот бран ќе добие регионални размери?
Поранешниот албански министер за надворешни работи Дитмир Бушати ја оцени победата на српските студенти како историски настан. Тој посочи дека дел од практиките што ја карактеризирале власта на Вучиќ, вклучително и политичкиот клиентелизам, контролата врз институциите и блиските врски меѓу политиката и бизнисот, се присутни и во Албанија.
Слични оценки изнесуваат и политички аналитичари кои сметаат дека српскиот пример може да ги охрабри младите во регионот да бараат поголемо учество во политичкиот живот.
Но, албанската политичка реалност има свои специфики. За разлика од српското студентско движење, кое речиси две години градеше организација и општествена поддршка, студентите во Албанија допрва треба да покажат дали можат да создадат заедничка политичка платформа.
Изборната победа во Србија веќе покажа дека студентското незадоволство може да прерасне во организирана политичка сила. Во Албанија, каде што протестите продолжуваат, сега се отвора прашањето дали младите ќе успеат да изградат сопствена политичка алтернатива и да ја претворат поддршката од улиците во гласови на изборите.
