Квалитетниот сон не служи само за отстранување на заморот од претходниот ден. Додека телото мирува, мозокот активира сложени процеси што учествуваат во обновувањето на мускулите, одржувањето на коските, регулирањето на мастите и подобрувањето на когнитивните функции по будењето.
Истражувачи од Универзитетот во Калифорнија, Беркли, идентификувале нервно коло што го регулира ослободувањето на хормонот за раст за време на спиењето, покажува студијата објавена во научното списание „Сел“. Резултатите откриваат дека односот меѓу спиењето и овој хормон не е еднонасочен: спиењето го поттикнува неговото лачење, а хормонот за раст, од своја страна, учествува во регулирањето на моментот на будење.
Научниците одамна знаат дека значително количество хормон за раст се ослободува додека спиеме. Освен клучната улога во растот кај децата и адолесцентите, овој хормон и во зрелата возраст помага во зачувувањето на мускулното ткиво, одржувањето на здравјето на коските, користењето на складираните масти и контролата на нивото на шеќер во крвта.
Досега, сепак, не беше целосно јасно како мозокот го регулира лачењето на хормонот во различните фази на спиењето и како се поврзани нервната активност, нивото на хормонот и времето на будење.
Синлу Динг, истражувачка по невронаука на Универзитетот во Беркли и водечка авторка на студијата, објаснува дека претходните истражувања главно ја проучувале врската меѓу спиењето и хормонот за раст преку мерење на неговото ниво во крвта. Во новата студија, тимот директно ја снимал активноста на нервните клетки во мозокот на глувци.
Овој пристап им овозможил да идентификуваат конкретно нервно коло што би можело да послужи како основа за развој на идни терапии.
Како мозокот го контролира лачењето на хормонот за раст?
За да го откријат механизмот, истражувачите се фокусирале на хипоталамусот – мал, но исклучително важен дел од мозокот што учествува во регулирањето на гладот, телесната температура, производството на хормони и циклусот на спиење и будност.
Во оваа мозочна област една група нервни клетки произведува хормон што го ослободува хормонот за раст (ГХРХ) и го поттикнува неговото лачење. Друга група произведува соматостатин, кој го ограничува овој процес. Нивното меѓусебно дејство ја регулира количината хормон за раст што хипофизата ја ослободува во крвотокот.
Истражувачите утврдиле дека активноста на овие клетки се менува во зависност од фазата на спиење.
За време на НРЕМ-фазата, која опфаќа голем дел од длабокиот и обновувачки сон, се намалува активноста на клетките што произведуваат соматостатин. Така се намалува и нивното инхибиторно дејство. Истовремено, клетките поврзани со ГХРХ стануваат малку поактивни, создавајќи услови за зголемено лачење на хормонот за раст.
Во РЕМ-фазата, која најчесто се поврзува со живописните соништа, образецот на активност повторно се менува. Активноста поврзана со двата хемиски гласника се зголемува, а нивната прецизна координација дополнително го засилува лачењето на хормонот за раст.
Со други зборови, мозокот користи различни нервни патишта во различните фази на спиењето за да го регулира ослободувањето на овој важен хормон.
Како хормонот за раст влијае врз будењето?
Еден од најинтересните резултати на студијата е откритието дека хормонот за раст не е само последица на активноста на мозокот за време на спиењето. Тој, истовремено, влијае и врз нервните кола што ја контролираат будноста.
Тимот открил дека зголемувањето на нивото на хормонот за раст за време на спиењето ја поттикнува активноста на нервните клетки во дел од мозочното стебло познат како локус церулеус. Оваа област има важна улога во будноста, вниманието, концентрацијата и подготовката на мозокот да реагира на случувањата во околината.
Поедноставено, спиењето го зголемува лачењето на хормонот за раст, а неговото покачено ниво потоа му сигнализира на мозокот постепено да се подготвува за будење. Научниците го опишуваат ова како повратна врска што помага да се одржи рамнотежата меѓу спиењето, хормоналното лачење и будноста.
Даниел Силверман, коавтор на студијата и истражувач на Универзитетот во Беркли, објаснува дека спиењето и хормонот за раст се дел од чувствителен регулаторен систем. Недоволното спиење може да го намали лачењето на хормонот, додека неговото зголемување, од друга страна, ја поттикнува активноста на мозочните центри поврзани со будењето.
Одржувањето на оваа рамнотежа е важно за растот, обновувањето на ткивата и здравиот метаболизам.
Истражувачите забележале и нешто неочекувано. Иако зголемената активност во локус церулеусот обично се поврзува со поголема будност, прекумерната стимулација на нервните клетки во оваа област може да предизвика спротивен ефект – поспаност наместо будност.
Тоа покажува дека правилното функционирање на мозокот не зависи само од засилување или намалување на активноста на една група неврони, туку од внимателно усогласување на повеќе различни сигнали.
Каква е врската меѓу лошиот сон, дебелината и дијабетесот?
Резултатите од студијата би можеле да помогнат во подоброто разбирање на поврзаноста меѓу недостигот на сон и одредени метаболички нарушувања.
Хормонот за раст учествува во регулирањето на користењето на мастите и нивото на шеќер во крвта, а хроничното нарушување на спиењето може да ја наруши рамнотежата во неговото лачење. Поради тоа, недостигот на сон може да биде еден од факторите што го зголемуваат ризикот од дебелина, дијабетес и кардиоваскуларни заболувања, иако овие состојби имаат и многу други причини.
Истражувачите претпоставуваат дека врската меѓу хормонот за раст и мозочните центри одговорни за будноста и концентрацијата може да има последици што го надминуваат физичкото здравје.
Според Синлу Динг, хормонот за раст, освен што го поддржува создавањето и одржувањето на мускулите и коските и го регулира масното ткиво, може позитивно да влијае и врз когнитивните способности, придонесувајќи за подобра будност по будењето.
Истражувачкиот тим смета дека откривањето на ова нервно коло би можело во иднина да отвори можности за развој на нови терапии за нарушувања на спиењето поврзани со метаболички заболувања и невролошки состојби, како Паркинсоновата и Алцхајмеровата болест.
Сепак, научниците нагласуваат дека експериментите биле спроведени врз глувци и дека сè уште не е познато дали истиот механизам функционира на идентичен начин и кај луѓето. Потребни се дополнителни истражувања за да се утврди дали овие сознанија можат да се применат во конкретни терапии.
Резултатите не докажуваат дека одредена техника на спиење може да им помогне на луѓето да ослабат или да изградат мускули. Тие, пред сè, претставуваат чекор кон подобро разбирање на механизмите што ги поврзуваат овие процеси со спиењето.
Истражувањето на тимот од Универзитетот во Беркли потсетува дека спиењето, и покрај надворешниот мир, е период на интензивна и прецизно координирана активност на мозокот и телото. Додека одмараме, нервните клетки и хормоните постојано комуницираат за да ја одржат рамнотежата меѓу растот, обновувањето, метаболизмот и будноста.
