Скопје на 29 и 30 април 2026 ќе биде домаќин на Cultural Mobility Forum – меѓународен настан што отвора едно непријатно, но суштинско прашање: кој има право да патува, да создава и да биде дел од глобалната културна сцена.
Оваа пролет, Скопје накратко станува центар на европската културна дебата. Cultural Mobility Forum 2026, организиран од мрежата On the Move во партнерство со платформата Кооператива, ќе донесе уметници, културни работници и експерти од Европа и пошироко, со цел да се отвори една тема која ретко добива вистинско внимание: нееднаквоста во културната мобилност.
Во фокусот на форумот е концептот „cultural mobility justice“, односно идејата дека движењето во културата не е подеднакво достапно за сите. Зад привидно отворената европска сцена стојат многу реални бариери: визи што тешко се добиваат, финансиски ограничувања, институционални филтри и историски нерамнотежи кои одредуваат кој може да патува, а кој останува заглавен на маргините. Културната мобилност, во таа смисла, не е неутрална категорија, туку простор во кој се пресликуваат глобалните нееднаквости.
Форумот нема да остане само на теорија. Дел од програмата ќе се одвива во простори како Албанскиот театар во Скопје, а учесниците ќе имаат можност да се запознаат и со локалната културна сцена преку организирани тури и средби. Ова е значајно и за самиот град и за регионот, кој долго време учествува во европските културни процеси, но ретко кога е во центарот на разговорот.
Во таа смисла, присуството на ваков форум во Скопје носи поширока симболика. Балканот, кој често се соочува со истите тие бариери за движење и пристап, станува место каде што тие проблеми не само што се живеат, туку и се артикулираат. Прашањата за пристап до фондови, визните режими и условите за меѓународна соработка тука не се апстрактни, туку секојдневие.
Cultural Mobility Forum е дел од поширока европска иницијатива поддржана од Европската Унија, која се обидува да ја преиспита улогата на културата во време на глобални кризи, миграции и затворање на граници. Но надвор од институционалниот контекст, останува едно едноставно прашање што форумот го поставува: ако културата треба да биде универзална, зошто не е и правото на движење?
