САД планираат повторно да активираат поранешна воена база од времето на Студената војна на југот на Гренланд и да воспостават воено присуство на уште една локација на источниот брег. Договорот треба денес да го потпишат САД, Данска и Гренланд за време на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк, според информации на Ројтерс од три извори запознаени со договорот.

Двете локации се Нарсарсуак, каде што САД ја затвориле воената база „Блуи Вест Уан“ во 1950-тите, и Местерсвиг, воена станица што денес ја користи данската патрола „Сириус“, единица на специјалните сили задолжена за патролирање на огромниот и тешко достапен источен дел од Гренланд.

Договорот сè уште не е објавен

Целосниот текст на договорот не е јавно достапен. Тројца извори запознаени со преговорите за Ројтерс изјавиле дека неговите детали сè уште може да бидат променети пред официјалното потпишување. Данска наведува дека со договорот безбедноста на Арктикот ќе биде ставена во рамките на НАТО, наместо да остане прашање со кое исклучиво ќе се занимаваат Вашингтон и Копенхаген.

Белата куќа претходно соопшти дека договорот треба да ја зајакне безбедноста на Гренланд и на САД. Данската и гренландската влада не дале непосреден коментар за деталите од договорот.

Ново американско присуство по месеци тензии

Договорот доаѓа по месеци притисок од американскиот претседател Доналд Трамп, кој повеќепати изјавуваше дека САД треба да имаат контрола врз Гренланд. Во текот на кризата, Трамп не исклучуваше ниту можност за употреба на воена или економска сила за преземање контрола врз полуавтономната територија под дански суверенитет. Неговите закани предизвикаа сериозни дипломатски тензии меѓу САД, Данска и другите сојузници во НАТО.

Новото безбедносно решение, сепак, не значи дека Гренланд преминува под американска власт. Според досегашните информации, островот останува под дански суверенитет, додека САД добиваат можност за проширено воено присуство.

Од 17 американски бази до една

Американското воено присуство на Гренланд во времето на Студената војна било многу поголемо. САД тогаш имале 17 воени објекти на островот и повеќе од 10.000 припадници на персоналот. Денес таму останува само американската вселенска база „Питуфик“, со околу 150 американски воени лица. Новиот договор би овозможил проширување на американското присуство со уште две локации.

Гренланд има големо стратешко значење поради својата позиција во Арктикот и близината до Северна Америка и Европа. Зголеменото американско воено присуство се разгледува и во контекст на пошироката безбедност на Арктикот и улогата на НАТО во регионот.