САД и Кина во глобална трка за вештачка интелигенција: Каде е Европа?

Соединетите Американски Држави учествуваат со 50 отсто во развојот на глобалните модели на вештачка интелигенција, а Кина со 24 отсто. Обединетото Кралство е далеку зад нив, со удел од 5,2 отсто, покажува анализа на Светската банка.

Глобалната трка за развој на вештачка интелигенција е концентрирана главно во две земји – Соединетите Американски Држави и Кина. Според анализа објавена во Извештајот на Светската банка за светскиот развој за 2026 година, САД имаат удел од 50 отсто во развојот на глобалните модели на вештачка интелигенција, додека Кина учествува со 24 отсто.

Анализата се темели на базата на податоци на „Епок АИ“ (Epoch AI) од мај 2026 година. Обединетото Кралство е на третото место со 5,2 отсто, а Канада е четврта со 3,1 отсто. Ниту една друга поединечно наведена земја нема удел поголем од 2,3 отсто.

Зошто САД доминираат?

Предноста на САД произлегува од комбинацијата на развиен пазар на ризичен капитал, водечки технолошки компании, истражувачки кадар и напредна компјутерска инфраструктура. Компании како „Опен АИ“, „Гугл“ и „Антропик“ имаат корист од развиениот екосистем на услуги за компјутерство во облак и пристапот до напредни полупроводници. Федералното финансирање на истражувањата и политиките за поттикнување на домашното производство на чипови дополнително ја зацврстуваат американската позиција.

Американското водство не се однесува само на развојот на моделите, туку и на управувањето со некои од најраспространетите глобални чет-ботови со вештачка интелигенција.

Дали Кина ја намалува разликата?

Уделот на Кина од 24 отсто е значително помал од американскиот, но бројот на развиени модели не ги покажува нужно сите технолошки можности на една земја. Кинеските развојни тимови и компании, меѓу кои се „Дипсик“ и „Алибаба“, ја намалија разликата во перформансите во однос на водечките американски системи. Особено напредуваа во развојот на поевтини модели и модели со отворени тежини (open-weight), кај кои параметрите се достапни за преземање и користење, под условите на соодветната лиценца.

Кина има значително влијание и врз снабдувањето со клучни минерали потребни за изградба на инфраструктурата за вештачка интелигенција. Сепак, пристапот до напредни чипови, компјутерски капацитети и капитал останува еден од главните фактори што ќе го одредуваат понатамошниот развој.

Зошто Европа заостанува?

Релативно малиот удел на европските земји е последица на неколку структурни проблеми: фрагментирани пазари на капитал, помал број големи технолошки инвеститори и поограничен пристап до компјутерска инфраструктура. Регулаторната неизвесност може дополнително да ги отежне инвестициите, иако европското заостанување не може да се објасни само со повнимателниот однос кон вештачката интелигенција.

Недоволниот развој на сопствени модели би можел да ја зголеми зависноста на Европа од американските и кинеските даватели на услуги, а со тоа потенцијално да ја ограничи и нејзината контрола врз инфраструктурата за вештачка интелигенција и идните иновации.

Сепак, Светската банка предупредува дека земјите можат да остварат значителни економски придобивки и без да развиваат сопствени најнапредни модели. Приспособувањето и примената на веќе постојните системи на вештачка интелигенција може да бидат многу поисплатлив начин за зголемување на продуктивноста и конкурентноста.


Тоа значи дека за земјите што немаат ресурси да се натпреваруваат со технолошките гиганти, клучната можност не мора да биде создавањето нови модели, туку нивното паметно користење во економијата, јавните услуги и секојдневното работење.

е-Трн да боцка во твојот инбокс