Во ерата на автоматизација и вештачка интелигенција, роботиката веќе не е далечна научна фантастика – таа е реалност на работното место на денешните инженери. Додека светските економии трескавично вложуваат во автономни системи, паметна индустрија и роботизирани процеси, прашањето за Македонија останува отворено: дали земјата ги има луѓето, знаењето и пазарот за да чекори рамо до рамо со овој тренд?
Образование: каде се учи роботика во Македонија?
Роботиката во Македонија се изучува на повеќе нивоа, а главен столб на формалното образование е Факултетот за електротехника и информациски технологии, ФЕИТ, при УКИМ во Скопје. Во учебната 2025/2026 година, за студиската програма Компјутерско системско инженерство, автоматика и роботика, КСИАР, биле предвидени 70 места во државна квота и 30 места со школарина, односно вкупно 100 студенти. За студиската програма Компјутерско хардверско инженерство и електроника, КХИЕ, биле предвидени 60 места во државна квота и 10 места со школарина, односно вкупно 70 студенти. Двете програми се четиригодишни, носат 240 ЕКТС кредити и се поврзани со изучување на роботиката, автоматизацијата, електрониката, компјутерските системи и современите инженерски технологии.
Инженерите од овие профили можат да градат кариера во компании што развиваат решенија базирани на микропроцесорски системи, вградливи системи, мобилни уреди, микроконтролери за индустриска контрола и управување, комуникациска опрема, како и во компании што користат компјутерска, електронска и автоматизирана опрема. Покрај ФЕИТ, роботиката и автоматизацијата се изучуваат и на Машинскиот факултет во Скопје, преку студиската програма Автоматизација и управувачки системи, што покажува дека интересот за оваа област постепено се шири и надвор од класичните електротехнички студии.
RoboMac: мостот помеѓу теорија и пракса
Еден од најзначајните настани кои ги поврзуваат образованието и реалниот свет е RoboMac – годишниот меѓународен натпревар по роботика на ФЕИТ. На 14. издание на RoboMac 2026 учествуваа повеќе од 80 млади иноватори и експерти, кои се натпреваруваа во осум категории: Trig Track Trace, AI Football, Robotic Arm Challenge, The VoiceBot Challenge, Self Racing Cars и SumoBot.
Според студентите настанот овозможува апстрактните концепти од учебниците да добијат физичка форма, како интеракција која е клучна за надминување на јазот помеѓу академското образование и реалните потреби на индустријата.
RoboMac Junior: роботика уште во средно училиште
Особено значајна е иницијативата насочена кон средношколците. На RoboMac Junior 2026, одржан исто така на ФЕИТ, учествуваа 54 ученици од четврта година од над 30 средни училишта ширум Македонија, натпреварувајќи се во две категории: Автономна мобилна роботика и Паметна електроника за автономни возила. Ваквиот формат е клучен. Тој овозможува учениците да се запознаат со роботиката пред да изберат насока на студирање, а на факултетите им носи мотивирани и подготвени студенти.
Кој веќе го прави тоа во Македонија?
Иако роботиката е глобална дисциплина, Македонија веќе има свои конкретни играчи, и тоа на светско ниво.
Најистакнат пример е Микросам од Прилеп. Компанијата е светски признат лидер во производство на роботски и CNC машини за работа со композитни материјали, со над 340 инсталирани производни линии во повеќе од 45 земји. Паралелно функционира и Институтот за современи композити и роботика (ИСКР), прв приватен научен институт од ваков тип во Југоисточна Европа, со специјализирани лаборатории за роботика, CNC контрола и автоматизација, и над 350 реализирани истражувачки проекти, дел од нив во соработка со светски лидери како NASA и GKN Fokker.
Освен Микросам, на пазарот постојат компании специјализирани за индустриска автоматизација, кои нудат решенија во областа на хиперавтоматизацијата, што претставува комбинација на RPA, вештачка интелигенција и интелигентни работни текови наменети за целосна автоматизација на административни и оперативни процеси.
Каде е роботиката најпотребна?
Индустрија и производство се традиционалното јадро. Во автомобилскиот сектор, степенот на автоматизација во одредени производствени процеси глобално надминува 90 отсто, а автомобилската индустрија е најсилниот потрошувач на роботи во Европа. Со оглед дека Македонија има значаен автомобилски сектор, потребата по инженери со знаење за автоматизација е директна и конкретна.
Иако здравството засега користи помалку роботи од производствените индустрии, стапката на раст е висока. Европа проектира недостиг од 380.000 здравствени работници, па веќе тестира роботи за нега и вештачка интелигенција за тријажа. Во Македонија, каде здравствениот систем се соочува со одлив на кадар, автоматизираните системи за дијагностика стануваат сè порелевантни.
Дополнително, во рамки на проектот „ВЕЗИЛКА AI Factory Antenna”, Македонија работи на развој на паметно земјоделство преку собирање и анализа на податоци за климата, почвата и приносите. Во ова поле, роботиката и автономните сензорски системи се клучни алатки.
Предизвик: пазарот сè уште не ги следи можностите
И покрај постоењето на компании со светска репутација и факултети со квалитетни програми, македонскиот пазар на роботика останува недоволно развиен. Микросам е исклучок, не правило. Голем дел од домашната индустрија сè уште не ја достигнала фазата на масовна автоматизација. Малите и средни претпријатија, кои го сочинуваат главниот дел од македонската економија, ретко инвестираат во роботски системи, делумно поради финансиски ограничувања, делумно поради недостиг на свесност за придобивките.
Дополнителен предизвик е одливот на инженерски кадар. Студентите кои се школуваат на ФЕИТ и ги стекнуваат вештините, честопати ги бараат своите можности надвор од Македонија, таму каде пазарот ги чека и ги наградува. Тоа создава парадокс: образовниот систем произведува кадар, но економијата сè уште нема доволно капацитет да го апсорбира.
Чекор во вистинска насока, но потребно е многу повеќе
RoboMac и RoboMac Junior се повеќе од натпревари – тие се симбол на она кон што Македонија треба да се стреми: млади луѓе кои со раце успеваат да прават вешти роботи, да решаваат реални проблеми и да се натпреваруваат рамноправно со студенти и инженерите од странство. Организирањето на ваков настан во 2026 година ја рефлектира зголемената важност на роботиката во секојдневниот живот и претставува стратешка инвестиција во кадар способен да се натпреварува на меѓународно ниво.
Но натпреварите се само почеток. За Македонија вистински да ја искористи можноста која ја нуди роботиката, потребни се поголеми инвестиции во истражување, поголема поврзаност меѓу факултетите и компаниите, и домашен пазар кој ќе знае да го препознае и задржи инженерскиот талент.
Можноста постои. Предизвикот – исто така.
