Студентите во Србија тргнаа пеш и го претворија патот во простор за политичка промена. Со ранци на грбот и километри пред себе, излегоа од факултетите и стигнаа до населби и села каде што нивниот протест доби лица, имиња и соговорници. Луѓето излегуваа пред домовите, носеа храна, нудеа помош и ги испраќаа кон следното место. Така, чекор по чекор, студентскиот бунт добиваше поширока општествена сила.

Во тие средби лежи најважната приказна за маршевите. Студентите го однесоа протестот кај граѓаните, наместо да чекаат сите да дојдат на плоштадите. Им овозможија лично да ги запознаат младите што бараа одговорност и сами да одлучат дали ќе застанат покрај нив.

Движењето произлезе од трагедијата на железничката станица во Нови Сад. На 1 ноември 2024 година се урна реконструираната настрешница, а бројот на жртвите подоцна достигна 16. Барањето за одговорност за нивната смрт стана основа на студентските блокади и на широкиот бран протести против корупцијата.

Осумдесет километри што поврзаа два града

Еден од највпечатливите маршеви се случи на крајот на јануари 2025 година, кога студенти од Белград пешачеа два дена кон Нови Сад. Поминаа околу 80 километри за да им се придружат на колегите пред блокадата на мостовите на 1 февруари.

По пат ги поздравуваа со автомобилски сирени, а граѓаните излегуваа од домовите и им нудеа храна и пијалаци. Кон Нови Сад се упатија и велосипедисти и мотоциклисти. Белградските таксисти понудија да ги вратат пешаците дома. Во извештаите од пристигнувањето останаа и плускавците, болните стапала и студентите што поткривнуваа по долгиот пат.

Напорот беше видлив и разбирлив. За да ја сфати тежината на тие 80 километри, на човек не му требаше политичко објаснување. Можеше да ги види заморот и решеноста на оние што ги поминале.

Истовремено, маршот отвори простор за учество и за луѓето што не можеа да пешачат. Подготвен оброк, шише вода или понуден превоз станаа конкретен придонес. Поддршката доби задача, а протестот доби мрежа од луѓе што се грижеа тој да продолжи.

Протестот почнуваше пред пристигнувањето на плоштадот

Во февруари, студентски колони од повеќе правци тргнаа кон Крагуевац за големиот протест на Сретење. Дел пристигнаа пеш, други со велосипеди, а група студенти истрча штафета од Белград. На 14 февруари градот ги пречека со силни емоции, во пресрет на собирот следниот ден.

Маршевите ја проширија и географијата и времетраењето на протестот. Мобилизацијата се случуваше со денови, низ местата по маршрутата. Секоја станица беше можност некој да се приклучи, да помогне или првпат да разговара со учесниците.

Токму тука пешачењето доби политичка тежина. Голем собир во друг град може да остане далечен телевизиски настан. Колона што минува низ твоето место создава непосредна средба. Пред тебе стојат луѓе на кои можеш да им поставиш прашање и да го слушнеш одговорот.

Таквиот контакт создава можност за доверба што тешко се гради само преку пароли. Студентите ја покажуваа својата упорност, а граѓаните добиваа простор да ја покажат својата солидарност.

Патот ги поврза и луѓето од различни заедници

Особено значајно беше поврзувањето со Нови Пазар. Во март 2025 година, БИРН извести дека бошњачките и српските студенти ги препознаваат барањата на движењето како заеднички, преку етничките и верските поделби. Во градот во кој студентите се претежно Бошњаци, борбата за подобро општество стана врска со колегите од другите универзитетски центри.

Во октомври истата година, студенти од Нови Пазар тргнаа пеш кон Нови Сад за годишнината од трагедијата. Во Белград ги пречекаа илјадници луѓе, со овации, црвен тепих и скандирање на името на нивниот град.

Таквите средби имаат значење што оди подалеку од впечатливата фотографија. Заедничката борба добива лично искуство: кој те пречекал, кој ти помогнал, со кого си разговарал. Старите предрасуди се соочуваат со конкретни луѓе и нивните постапки.

Што навистина сменија маршевите?

Прашањето што останува е оправдано: колку километри се потребни за да се добие правда?

Пешачењето само по себе не обезбедува судска одговорност, независни институции или исполнување на студентските барања. Успехот на движењето мора да се мери и според тие резултати.

Но маршевите направија нешто суштинско за секоја долга политичка борба: го проширија кругот на учесници. Им дадоа улога на луѓе надвор од факултетите и големите градски собири. Покажаа дека поддршката може да се организира и дека протестот може да опстанува преку илјадници мали, конкретни придонеси.

Во таа смисла, „револуцијата во патики“ ја опишува промената во начинот на учество. Студентите тргнаа од своите факултети, но по пат нивните барања добиваа нови поддржувачи, домаќини и сојузници.

Најголемата сила на маршевите беше што секое место низ кое поминуваа добиваше можност да стане дел од протестот.