Хантавирусот повторно се појавува во глобалните здравствени извештаи по нови сомнителни случаи на брод во Атлантикот, што ја отвори дебатата за можен ограничен пренос меѓу луѓе во блиски контакти. Иако Европскиот центар за превенција и контрола на болести (ECDC) и Светската здравствена организација (СЗО) нагласуваат дека ризикот за пошироката јавност останува многу низок, случајот повторно го насочи вниманието кон вирус кој ретко се појавува во медиумите, но може да има сериозни последици.
Што е хантавирус?
Хантавирусот не е еден вирус, туку група вируси од семејството Hantaviridae, кои природно се пренесуваат од глодари (најчесто диви глувци и стаорци). Човек се заразува главно преку вдишување микроскопски честички од урина, измет или плунка од заразени животни, особено во затворени или слабо проветрени простори. Во најголемиот дел од случаите, хантавирусите не се пренесуваат меѓу луѓе. Исклучок се некои варијанти како Andes вирусот во Јужна Америка, за кој е документиран ограничен човечки пренос при многу близок контакт.
Хантавирусите припаѓаат на родот Orthohantavirus (семејство Hantaviridae). Тоа се РНК вируси, зоонози – што значи дека природниот резервоар им се животни, а луѓето се случајни домаќини.
Колку е чест во светот?
Случаите се релативно ретки, но не и исчезнати. Според епидемиолошки податоци: во светот се регистрираат десетици илјади случаи годишно (најчесто недијагностицирани или локални), најчести жаришта се Азија, Европа и Северна и Јужна Америка, а во Европа се јавува спорадично, најчесто во рурални и шумски области.
До сега имало неколку епидемии, но тие се локализирани. Во Европа повремено има мини-епидемии во Германија, Франција и Скандинавија, најчесто поврзани со зголемена популација на глодари по благи зими. Во САД постојат познати случаи на Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS), со висока смртност, а во Азија доминира друга форма – хеморагична треска со бубрежен синдром (HFRS).
Смртноста на вирусот зависи од видот на вирусот. HPS (најтешка форма во Америка) има смртност околу 35% смртност, а HFRS (Азија/Европа) од 1% до 15%
Ова го прави хантавирусот еден од поретките, но потенцијално сериозни вируси.
Симптоми кај луѓето
Почетокот често изгледа како грип: температура, треска, болки во мускули и замор и главоболка
Потоа може нагло да се влоши со тешкотии при дишење (ако се зафатени белите дробови), пад на крвен притисок и оштетување на бубрези (во други форми).
Нема специфичен лек или вакцина за општа употреба. Третманот е болничко лекување, кислородна поддршка или респиратор, интензивна нега во тешки случаи. Раната дијагноза значително ја зголемува шансата за преживување
Регионален контекст: има ли ризик за Балканот и Македонија?
Во Западен Балкан, вклучително и Северна Македонија, хантавирусот не е непознат, но се појавува ретко и спорадично. Најчесто се регистрира во рурални и планински подрачја каде постои контакт со глодари, особено во: шумарство и земјоделство, во стари и слабо одржувани објекти и за време на пролетни и летни сезони кога активноста на глодарите е зголемена.
Здравствените институции во регионот (Србија, Хрватска, Словенија) повремено пријавуваат изолирани случаи, најчесто без ширење во заедницата.
Епидемиолозите нагласуваат дека: нема докази за широка циркулација меѓу луѓе во Европа, ризикот за урбани средини како Скопје, Белград или Загреб е многу низок, а најголем ризик останува директен контакт со контаминирани средини во природа или стари објекти.
Новите случаи на брод во Атлантикот повторно ја отворија научната дилема за тоа дали, во исклучителни услови, може да постои ограничен пренос меѓу луѓе. СЗО засега не дава доказ за промена во основниот модел на пренос, но ја следи ситуацијата.
Хантавирусот останува типичен пример за „тивок“ зоонозен вирус, реток, но со потенцијално сериозен исход и со постојано присуство во природата, особено во региони каде луѓето и дивите животни делат ист простор.
