Контролата врз Ормускиот теснец станува клучното прашање што може повторно да ја турне кризата на Блискиот Исток во отворен конфликт. Според анализа на BBC, примирјето меѓу САД, Израел и Иран, кое трае веќе четири недели, покажува знаци на сериозна нестабилност.
Авторот Џереми Боуен предупредува дека меѓусебниот притисок меѓу Вашингтон и Техеран го доведува примирјето на раб на распад. Иако прекинот на огнот отвори простор за дипломатија, обидите за договор засега не даваат резултати.
Преговорите што се одржаа во Исламабад завршија без конкретен напредок, а напорите на Пакистан да ги врати страните на преговарачка маса засега се безуспешни. Иако и САД и Иран формално сакаат договор, нивните позиции остануваат цврсти и речиси непомирливи.
Анализата нагласува дека светот е само „еден инцидент“ далеку од нова ескалација. Ризикот од погрешни проценки и погрешно толкување на намерите е висок – класичен рецепт за излегување на кризата од контрола.
Дополнителна тензија предизвика одлуката на САД да придружуваат бродови низ Ормускиот теснец, што предизвика остра реакција од Иран. Прашањето сега е дали ситуацијата ќе се смири или ќе следи нов бран на акции и реакции што може да доведе до војна.
До крајот на февруари, теснецот беше отворен за слободна пловидба. Но по нападите на САД и Израел врз Иран, ситуацијата драстично се промени. Техеран покажа дека може да го користи теснецот како геополитичка алатка и како средство за притисок и како економски инструмент.
Затворањето на овој витален морски пат има глобални последици. Преку него минува значителен дел од светската нафта, а прекините веќе влијаат врз снабдувањето со енергенси, гас, па дури и суровини за индустријата и земјоделството. Потенцијалната криза со ѓубрива отвора ризик од глад во посиромашните региони.
Во меѓувреме, политиките на Доналд Трамп се оценуваат како непредвидливи. Иако САД демонстрираа воена моќ, нивната стратегија не донесе јасна победа, туку создаде геополитички ќор-сокак.
И покрај воените операции, слободата на пловидба не е целосно обновена. Пред конфликтот, низ теснецот дневно поминувале десетици бродови денес тоа е значително намалено.
Иран, пак, покажува подготвеност да ја контролира динамиката на евентуална ескалација, што дополнително ја зголемува неизвесноста. Регионот на Персискиот Залив останува особено чувствителен, а Обединетите Арапски Емирати се издвојуваат како потенцијална цел.
Како одговор, тие дополнително ги зацврстија односите со САД и Израел, при што Израел дури испрати и систем за противракетна одбрана „Железна купола“ на нивна територија потег што покажува колку ситуацијата е сериозна.
Заклучокот е јасен: Ормускиот теснец повеќе не е само географска точка туку геополитички тригер што може да одлучи дали светот ќе оди кон деескалација или нов, поширок конфликт.
