Студентските протести во Франција повторно го отворија прашањето дали земјата се соочува со нова 1968 година. Но, според Дејвид Лис, експерт за француски студии на Универзитетот во Ворик, политичкиот ефект од таа споредба заслужува исто толкаво внимание колку и историските сличности.

Во анализата објавена во The Conversation, Лис не ја оспорува оправданоста на барањата на младите. Неговата централна теза е дека повикувањето на минатите бунтови им отвора простор на политичките крајности, додека умерениот центар сè потешко наоѓа одговор на незадоволството.

Од условите во училиштата до пошироко незадоволство

Лис потсетува дека и протестите од 1968 година почнале со конкретни проблеми. Во универзитетскиот кампус Нантер, меѓу поводите биле ограничувањата за меѓусебно посетување на студентите и студентките во сместувачките објекти — правила што сè помалку одговарале на општествените промени.

Во протестниот бран што го разгледува авторот, почетната точка се лошите услови во средните училишта во париското предградие Сен Дени. Незадоволството потоа прераснало во поширок протест за положбата на младите.

Меѓу проблемите што ги наведува се пропуштената настава во посиромашните средини, слабата изолација на училишните згради и сложениот систем за пријавување за понатамошно образование и обука. Историската паралела, според него, произлегува од способноста на конкретни образовни проблеми да прераснат во општествено прашање.

Авторот гледа сличности и во обвинувањата за прекумерна полициска сила. Во анализата ја издвојува позицијата на премиерот Себастиен Лекорни, кој ги признава проблемите на младите, а истовремено го брани полицискиот одговор.

Меланшон ја препознава политичката сила на улицата

Една од најважните разлики со 1968 година, според Лис, е однесувањето на левицата.

Тогаш Француската комунистичка партија ги отфрлила студентите како буржоаски и бавно го препознала потенцијалот на движењето. Жан-Лик Меланшон и неговата Непокорна Франција, напротив, брзо се вклучиле во протестите.

Лис наведува дека избрани претставници на партијата излегле на улиците, а во одделни случаи застанале меѓу полицијата и учениците. Меланшон, според авторот, ги користи и социјалните мрежи за да ја зацврсти поддршката меѓу младите.

Притоа, симболиката на мај 1968 ја преземаат и партијата и самите демонстранти. За Лис, таа носталгија ѝ носи политичка корист на радикалната левица, додека центарот останува поврзан со институциите против кои е насочено незадоволството.

Зошто центарот тешко стигнува до младите

Во читањето на Лис, проблемот на Емануел Макрон е продлабочен со парламентарната блокада по неговата одлука да распише предвремени избори во 2024 година.

Ниту Габриел Атал и Едуар Филип, кои авторот ги издвојува како можни претставници на умерениот политички простор, не успеваат да го препознаат расположението на протестите. Двајцата биле премиери под Макрон, поради што демонстрантите ги поврзуваат со одговорноста за влошените услови во образованието.

Тезата на авторот е дека центарот има проблем со политичката веродостојност: тешко може да се претстави како одговор на кризата кога младите го доживуваат како дел од нејзините причини.

Крајната десница нуди поинаква носталгија

Лис нагласува дека политичката употреба на минатото не е ограничена на левицата.

Марин Ле Пен и Националниот собир, според неговата анализа, привлекуваат друг дел од младите преку економски протекционизам, противење на влијанието на Европската Унија и преиспитување на прифатените толкувања на француската историја.

Авторот посебно го разгледува односот кон одговорноста на француската држава за злосторствата во Втората светска војна и Алжирската војна. Како повод за повторно отворање на дебатата го наведува филмот „A Man of His Time“, за животот на еден обичен човек под режимот во Виши.

Ова обраќање кон минатото, оценува Лис, допира до млади што веројатно не би протестирале со Меланшон и што се спротивставуваат на таканаречената „воук“ култура. Двата политички пола, значи, мобилизираат различни делови од истата генерација.

Изборниот ризик зад историските споредби

Заклучокот на Лис е условен: ако Макрон и владата не одговорат на проблемите на младите, неговата партија Ренесанса и поширокиот умерен центар би можеле да ја изгубат политичката дебата пред претседателските избори во 2027 година.

Во оваа анализа, споредбата со 1968 е и борба за значењето на протестите. Левицата го презема наследството на бунтот, крајната десница нуди сопствена историска приказна, а иднината на центарот зависи од тоа дали ќе понуди убедлив одговор на конкретните барања поради кои младите излегоа на улица.