Кога на 30 октомври 1890 година група охридски граѓани ја испратила својата молба до Високата порта, централната власт на Отоманското Царство во Цариград, нивното барање на прв поглед изгледало едноставно: училишта за нивните деца, со настава на јазикот што се зборувал дома и на улица. Во Македонија кон крајот на 19 век, сепак, тоа барање било сè друго освен едноставно.
Образованието во европскиот дел на Империјата во тоа време не го организирала државата, туку верските заедници. Цариградската патријаршија одржувала училишта на грчки јазик, Бугарската егзархија, основана во 1870 година, одржувала училишта на бугарски, а набргу свои училишта почнала да отвора и српската пропаганда. Секоја од нив ги гледала училиштата како оружје во борбата за влијание врз населението, а прашањето на кој јазик ќе учат децата всушност било прашање кому ќе му припаѓаат. Во таа поделба немало место за училишта на јазикот на самото население.
Охрид имал долга традиција на борба за сопствено образование и книга. Од овој крај потекнувал Григор Прличев, кој во 1860 година ја освоил првата награда на поетскиот натпревар во Атина со поемата „Сердарот“, напишана на грчки, но подоцна се свртел кон образованието на мајчиниот јазик и, како учител во Охрид, се обидувал во наставата да го внесе говорот на учениците. Од соседна Струга биле браќата Миладиновци, чиј зборник со народни песни бил објавен во Загреб во 1861 година. Охридската молба од 1890 година се вклопува во таа линија, но и во поширокото движење од почетокот на 1890-тите, кога македонските интелектуалци и црковни дејци сè погласно барале сопствени институции, независни од соседните цркви и држави.
Молбата не донела македонски училишта. Отоманската власт немала интерес да ја отвора таа тема, а пропагандите не дозволувале конкуренција. Требало да поминат уште децении, политички борби, војни и поделби за македонскиот јазик да биде прогласен за службен во 1944 година, додека македонската азбука и правописот биле кодифицирани во 1945 година. Дури тогаш генерации деца почнале да учат да читаат и пишуваат на јазикот на кој зборувале дома.
Денес македонската училница ни изгледа како нешто само по себе разбирливо. Но молбата на Охриѓаните потсетува дека правото на образование на мајчин јазик никогаш не било подарок. Тоа било барано, одбивано и повторно барано, често од обични граѓани кои не можеле да знаат дали некогаш ќе ги видат резултатите. Токму во тоа е и нејзината актуелност: јазикот не опстојува сам по себе, туку преку институциите што го учат, го користат и го чуваат.
