На 29 октомври 1923 година, Големото национално собрание во Анкара ја прогласи Република Турција, а за нејзин прв претседател го избра Мустафа Кемал, човекот кој подоцна ќе го добие презимето Ататурк, „татко на Турците“. Со тоа официјално заврши шестовековната историја на Отоманската Империја и започна една од најрадикалните државни трансформации во 20 век.
Животниот пат на Мустафа Кемал започнал во Солун, каде што е роден во 1881 година, во семејството на ситниот службеник Али Риза и мајка му Зубеиде. Татко му починал кога момчето имало околу седум години, а Мустафа, наспроти желбата на мајка му да добие верско образование, се запишал во воено училиште. Таму наставникот по математика му го додал второто име Кемал, што значи „совршенство“. Школувањето го продолжил во воената гимназија во Битола, која ја посетувал во последните години на 19 век, а потоа и на Воената академија во Истанбул, каде што се стекнал со чинот штабен капетан. Се приклучил на младотурското движење, се борел во Либија против Италијанците и во Балканските војни, а славата ја стекнал во 1915 година, во одбраната на Галипоље, каде што биле запрени британските и француските сили. Кога на 19 мај 1919 година стапнал на копно во Самсун, ја започнал борбата што ќе доведе до создавањето на новата држава.
Приватниот живот му бил многу поскромен од јавниот. Во 1923 година се оженил со Латифе Ушакизаде, образована жена која јавно се појавувала без превез, но бракот траел само две години. Немал биолошки деца, но посвоил неколку девојчиња, меѓу кои Сабиха Гекчен, која станала првата жена борбен пилот во светот, и Афет Инан, подоцна позната историчарка. Починал на 10 ноември 1938 година во палатата Долмабахче во Истанбул, на 57-годишна возраст, од цироза на црниот дроб, а од 1953 година неговите посмртни останки почиваат во мавзолејот Аниткабир во Анкара.
Патот до републиката водел низ пораз и војна. По Првата светска војна, Отоманската Империја била распарчена, а големите сили со Договорот од Севр од 1920 година ја предвиделе нејзината поделба. Мустафа Кемал ја предводел Војната за независност и ги принудил победниците повторно да преговараат. Договорот од Лозана, потпишан во јули 1923 година, ги признал границите на новата држава. Султанатот бил укинат уште во ноември 1922 година, Анкара станала престолнина на 13 октомври 1923 година, а две недели подоцна била прогласена републиката.
Она што следувало било вистинска револуција одозгора. Во 1924 година бил укинат калифатот, а верските судови и училишта биле затворени. Во 1926 година Турција го прифатила швајцарскиот граѓански законик, со кој била забранета полигамијата, а жените добиле право на развод и наследство. Во 1928 година арапското писмо било заменето со латинично, а самиот Ататурк патувал низ земјата со табла и креда, предавајќи ја новата азбука. Жените добиле право на глас на локалните избори во 1930 година, а на парламентарните во 1934 година, пред жените во Франција и Италија. Истата година бил донесен Законот за презимиња, со кој секој граѓанин морал да избере презиме, а Собранието на Кемал му го доделило токму презимето „Ататурк“.
По неговата смрт, Турција почнала да се оддалечува од еднопартиската држава што тој ја изградил. Во 1946 година бил воведен повеќепартиски систем, а во 1950 година власта мирно преминала во рацете на опозицијата. Армијата долго се сметала за чувар на кемалистичкото наследство и интервенирала со државни удари во 1960, 1971 и 1980 година, со таканаречениот „постмодерен удар“ во 1997 година, додека обидот за пуч во 2016 година пропаднал. Турција станала членка на НАТО во 1952 година, а кандидатка за членство во ЕУ во 1999 година, но преговорите со години се во застој.
Формално, државата и денес почива врз принципите на Ататурк: Уставот ја дефинира Турција како секуларна република, а тие уставни одредби не можат да се менуваат. Ликот на основачот се наоѓа на секоја банкнота и во секоја државна институција, а навредувањето на неговиот углед е кривично дело. Сепак, ерата на Реџеп Таип Ердоган, кој прво ја водеше земјата како премиер од 2003 година, а потоа како претседател од 2014 година, донесе длабоки промени.
Забраната за носење марами во јавните институции беше укината, „Света Софија“ во 2020 година повторно стана џамија, а по референдумот во 2017 година Турција премина на претседателски систем, со кој се концентрираше моќта во рацете на шефот на државата. Неговите поддржувачи го гледаат тоа како крај на старата елита и на военото туторство, а критичарите како оддалечување од секуларните и демократските темели на републиката. Овие критики особено се засилија по затворањето на неговиот главен политички ривал, истанбулскиот градоначалник Екрем Имамоглу, што критичарите го оценуваат како политички мотивирано. Додека во Анкара се зборува дека Ердоган би можел уште еднаш да се кандидира на изборите во 2028 година, прашањето колку Турција сè уште е Ататуркова останува отворено.
Секоја година, на 10 ноември, во 9:05 часот, во моментот на смртта на Ататурк, Турција застанува во минута молк. Сирените ги запираат автомобилите на улиците, а пешаците застануваат на тротоарите. Овој ритуал покажува дека, без оглед на политичките поделби, основачот на републиката и по речиси девет децении останува централна фигура на турскиот национален идентитет.
