Ако планирате да купите стан со кредит, од 1 декември 2026 година ќе важат построги ограничувања што може да го намалат износот што ќе можете да го позајмите. Народната банка го намалува дозволениот удел на кредитните рати во месечните приходи и го скратува максималниот рок за станбените кредити од 30 на 25 години. Но, ако првпат купувате сопствено живеалиште, за вас остануваат досегашните поповолни ограничувања.

Според објавените детали за одлуката на Народната банка, кај денарските кредити максималниот однос меѓу месечните кредитни обврски и приходите се намалува од 50 на 45 отсто. Кај кредитите со валутна компонента, во кои спаѓаат и денарските кредити со девизна клаузула, лимитот се намалува од 45 на 40 отсто.

Ова ограничување ги опфаќа вкупните месечни кредитни обврски на должникот. Ако веќе отплаќате друг кредит, неговата рата влегува во пресметката и го намалува просторот за ново задолжување.

Колкава рата ќе дозволуваат новите лимити?

Ако месечниот приход што банката го признава изнесува 40.000 денари, новиот лимит од 45 отсто за денарски кредит значи најмногу 18.000 денари за вкупни месечни кредитни отплати. Според досегашниот лимит од 50 отсто, границата била 20.000 денари.

За кредит со валутна компонента, новата граница од 40 отсто би значела најмногу 16.000 денари месечно, наместо досегашните 18.000 денари.

Ова е поедноставен пример за влијанието на ограничувањата. Износот што конкретно ќе го одобри банката зависи и од постојните долгови, рокот на отплата, каматата и процената на кредитоспособноста.

Пократок рок може да значи повисока рата

Покрај пониските лимити за задолжување, максималниот рок за станбените кредити се скратува од 30 на 25 години, освен за кредитите за прво купување сопствено живеалиште.

За ист износ на кредит и иста каматна стапка, пократкиот рок значи повисока месечна рата. Кога истовремено се намалува и дозволениот удел на ратите во приходите, дел од кредитобарателите ќе можат да добијат помал заем.

Се скратува и максималниот рок за хипотекарните потрошувачки кредити, од 20 на 15 години. Тоа се потрошувачки кредити обезбедени со хипотека, кои треба да се разликуваат од станбените кредити наменети за купување дом.

За кого важи исклучокот?

Граѓаните што првпат купуваат сопствено живеалиште го задржуваат поповолниот регулаторен третман. За овие кредити максималниот рок останува 30 години.

Остануваат и досегашните ограничувања за вкупните месечни кредитни отплати: до 50 отсто од признатите приходи за денарски кредити и до 45 отсто за кредити со валутна компонента.

Тоа значи дека за купувачите на прв дом овие конкретни ограничувања не се заоструваат. Одобрувањето и понатаму ќе зависи од условите и процената на банката.

Зошто Народната банка ги заострува правилата?

Во првото полугодие од 2026 година кредитите на физичките лица бележеле годишен раст од 12,2 отсто, наспроти 11,2 отсто во 2025 година. Станбените кредити растеле уште побрзо, со годишна стапка од 16,6 отсто.

Како што анализира Рацин.мк, забрзаното станбено кредитирање треба да се гледа заедно со високите цени на недвижностите. Поскапиот стан бара поголем заем, а поголемиот заем го зголемува товарот врз домашниот буџет.

Според образложението на Народната банка пренесено во медиумите, мерките имаат превентивна цел: да го ограничат ризикот од прекумерно задолжување и да ја зачуваат финансиската стабилност.

Нивното влијание врз цените на становите останува неизвесно. Помалата достапност на кредити може да ослаби дел од побарувачката, но не гарантира поевтин квадрат. Цените ќе зависат и од понудата, купувањето со сопствени средства и другите движења на пазарот.