„Ние сме различни од другите затоа што тука не владее стравот, туку учеството на граѓаните.” Перикле го изговорил ова во Атина, 431 п.н.е., на погреб. Денес во Скопје, на Правниот факултет „Јустинијан Први”, македонскиот превод на Тукидидовиот запис на тој говор ќе биде претставен јавно, за прв пат на македонски.
Перикле не држел говор за минатото
Атина, 431 п.н.е. Градот е во војна со Спарта. Првите мртви се закопуваат со државна церемонија. Перикле, тогашниот стратег на Атина, стои пред граѓаните и наместо да зборува за жртвата и болката, зборува за системот кој ги пратил тие луѓе да умрат. За демократијата. За тоа дека граѓанинот кој не учествува во јавниот живот не е неутрален, туку бескористен.
Тукидид го пренел говорот на Перикле во својата „Историја на Пелопонеската војна”. Но, не бил само репортер, туку аналитичар на моќта и светогледот на Перикле.
Без жалење, без патос. Перикле зборува за системот, не за мртвите
Надгробниот говор на Перикле не е елегија. Тоа е политички аргумент: Атина е поголема од нејзините мртви затоа што системот кој го изградиле вреди повеќе од поединечниот живот. Граѓанинот не е поданик. Законот важи еднакво за сите. Различноста не е слабост.
Дваесет и пет века подоцна, тие три реченици сè уште не се иманентни на нашата демократија.
Скопје, 2026: преводот пристигнува во вистинско време
Марија Чичева Алексиќ го превела „Погребното слово на Перикле” на македонски. Не е тоа само филолошки чин. Преводот на класичен текст е политички гест: јазикот го присвојува аргументот, го прави достапен, го внесува во локалниот разговор.
Денес на Правниот факултет „Јустинијан Први” во Скопје, покрај преведувачката, зборуваат и академици од Универзитетот во Атина и од Универзитетот „Св. Кирил и Методиј”. Настанот го организира Грчката амбасада. Тоа само по себе е мала демонстрација на она за што говорот зборува.
Преводот е граѓански чин
Во момент кога државите систематски ја стеснуваат јавната сфера, кога политиката се сведува на управување без граѓанско учество, а јавниот интерес станува административна категорија, добиваме превод на текстот кој вели дека граѓанинот кој не учествува е бескористен.
Тоа не е само филологија. Тоа е реафирмација на идејата дека демократијата не е систем кој се случува над нас, туку еден во кој мораме да бидеме присутни.
Перикле тоа го знаел во 431 п.н.е. Тукидид го запишал. Марија Чичева Алексиќ го пренела на македонски. Денес во Скопје некој ќе го прочита за прв пат на македонски јазик.
