Астрономи за првпат открија тенка атмосфера околу мало небесно тело во надворешниот дел од Сончев систем, објект за кој досега се сметаше дека е премал за да задржи атмосфера. Откритието, објавено во списанието Nature Astronomy, може значително да го промени разбирањето за тоа како се формираат и одржуваат атмосфери кај малите тела во вселената.
Кајперовиот појас – „замрзната архива“ на Сончевиот систем
Објектот се наоѓа во Кајперов појас, област полна со илјадници ледени и карпести тела, познати како транснептунски објекти. Овие тела се остатоци од формирањето на Сончевиот систем пред околу 4,5 милијарди години и се наоѓаат зад орбитата на Нептун. Најпознат меѓу нив е Плутон, кој долго време важеше за редок пример на мал објект со атмосфера.
Јапонски научници, предводени од Ко Аримацу од Национална астрономска опсерваторија на Јапонија, откриле атмосфера околу транснептунскиот објект (612533) 2002 XV93. Овој објект има дијаметар од околу 500 километри – значително помал од Плутон (2377 км) – што го прави откритието уште поизненадувачко.
Клучниот момент: „ѕвездена окултација“
Откритието било возможно благодарение на реток настан – таканаречена ѕвездена окултација, кога објектот поминува пред далечна ѕвезда. Наместо нагло исчезнување на светлината, научниците забележале постепено затемнување, што укажува дека светлината се прекршува низ тенок атмосферски слој.
Според научниците, атмосферата е 5 до 10 милиони пати поретка од онаа на Земјата. Постојат две главни теории:
- Криовулканска активност – ослободување гасови како метан и азот од внатрешноста
- Судир со друг објект – кој ослободил гасови под површината
Ако е резултат на судир, атмосферата би можела да трае само неколку стотици години. Ако, пак, се обновува преку внатрешна активност, може да опстојува многу подолго.
Идните набљудувања, вклучително и со Џејмс Веб вселенски телескоп, ќе помогнат да се утврди составот и потеклото на атмосферата. Астрономот Скот Шепард оцени дека ова откритие покажува оти малите објекти не се толку „мртви“ како што се мислеше.
Откритието на атмосфера околу толку мал објект ја предизвикува досегашната научна логика. Досега се сметаше дека слабата гравитација и екстремниот студ во надворешниот Сончев систем не дозволуваат задржување на гасови.
Но, овој случај сугерира дека процесите како криовулканизам или неодамнешни судири можат привремено или дури и подолго да создадат атмосфери.
Пошироко гледано, ова отвора нова перспектива: Кајперов појас можеби не е пасивна, „замрзната“ зона, туку динамична средина со неочекувана активност, што има импликации и за разбирањето на условите за појава на живот во универзумот.
