Економијата на Иран се соочува со една од најтешките кризи во поновата историја, откако воени удари, санкции и прекин на интернет значително ја влошија ситуацијата. Според аналитичарите, земјата сега се наоѓа во фаза на длабока структурна нестабилност, со пад на индустриското производство, блокиран извоз на нафта и парализирана дигитална економија.
Инфраструктура под удар
Од почетокот на конфликтот, погодени се клучни индустриски капацитети – од челичарници и пристаништа до енергетски постројки. Најтешко погоден е нафтениот сектор, кој традиционално претставува главен извор на приходи за државата.
Паралелно, американските ограничувања врз пристанишниот сообраќај дополнително ги прекинаа клучните трговски текови.
Долготрајното исклучување на интернетот, кое трае повеќе од два месеци – сериозно ја погоди дигиталната економија. Се проценува дека дневните загуби изнесуваат меѓу 30 и 80 милиони долари. Прекинот го парализирал работењето на онлајн трговијата, логистиката и технолошките компании, додека илјадници мали бизниси се целосно блокирани.
Рекорден пад на валутата и инфлација над 70%
Иранскиот ријал достигна историски минимум, при што курсот на црниот пазар изнесува околу 1,9 милиони ријали за 1 американски долар. Инфлацијата веќе надминува 70%, а економистите предупредуваат дека евентуално финансирање на дефицитот преку печатење пари може дополнително да ја влоши ситуацијата.
Според проценки на владини извори, повеќе од 1 милион луѓе ги изгубиле своите работни места, додека уште 2 милиони се индиректно погодени од кризата. Пазарот на трудот речиси се распаднал: бројот на отворени работни позиции паднал за 80%, додека апликациите за работа достигнале рекордни нивоа.
Огромни трошоци за обнова
Официјалните проценки велат дека штетите врз инфраструктурата и економијата достигнуваат околу 270 милијарди долари, додека трошоците за обнова би можеле да надминат 300 милијарди.
Тоа е неколкукратно повеќе од државниот буџет и околу 60% од БДП на земјата. Поради блокадите и намалените капацитети, се очекува пад на производството на нафта за над 1,2 милиони барели дневно доколку кризата продолжи. Бидејќи нафтата е главен извор на девизни приходи, ова директно ја загрозува финансиската стабилност на државата.
Иран се соочува со комбинација од три паралелни кризи: воена, економска и дигитална. Во вакви услови, традиционалните инструменти на економска стабилизација речиси не функционираат. Прекинот на интернетот особено ја открива новата реалност: дигиталната инфраструктура веќе не е споредна, туку клучна за опстанок на економијата.
Доколку конфликтот и изолацијата продолжат, ризикот е премин од рецесија во долгорочен структурен економски колапс, со последици кои би се чувствувале многу пошироко од границите на Иран.
