Оскар Вајлд, авторот на „Сликата на Доријан Греј“ и „Важно е да се биде сериозен“, е роден на 16 октомври 1854 година во Даблин. За нешто повеќе од една деценија стана една од најголемите книжевни ѕвезди на Лондон. Но во 1895 година, за само неколку месеци, ги загуби угледот, слободата и семејниот живот.
Синот на хирург и поетеса стана ѕвезда на Оксфорд
Вајлд потекнувал од образовано даблинско семејство. Неговиот татко, Вилијам Вајлд, бил познат хирург, а мајка му, Џејн Вајлд, објавувала поезија под псевдонимот Сперанца и била поддржувачка на ирскиот национализам.
Студирал класични студии на Тринити колеџ во Даблин, а потоа на колеџот Магдалена во Оксфорд. Таму го изградил својот препознатлив јавен лик: ексцентричен во облекувањето, духовит соговорник и застапник на естетизмот – идејата дека уметноста не мора да служи на морални или утилитарни цели, туку има вредност сама по себе.
Еден роман и четири комедии го освоија Лондон
„Сликата на Доријан Греј“ се појавила во 1890 година и предизвикала скандал. Критичарите ја прогласиле за неморална, а Вајлд возвратил дека не постојат морални и неморални книги, туку само добро или лошо напишани книги.
Потоа следувале комедиите „Лепезата на лејди Виндермир“, „Жена без значење“, „Идеален сопруг“ и „Важно е да се биде сериозен“. Во нив ја исмевал лицемерноста на високото општество, кое истовремено уживало во неговите претстави и ги осудувало неговите ставови и начин на живот.
Неговите духовити реплики се цитираат и денес. Една од најпознатите, изговорена од лордот Дарлингтон во „Лепезата на лејди Виндермир“, гласи: „Можам да одолеам на сè освен на искушението.“
Вајлд пишувал и бајки за деца, меѓу кои „Среќниот принц“, како и драмата „Саломе“, која ја напишал на француски јазик.
Тужбата против маркизот од Квинсбери го одведе во затвор
Во 1884 година Вајлд се оженил со Констанс Лојд, со која имал двајца синови. Подоцна започнал врска со младиот поет лорд Алфред Даглас.
Таткото на Даглас, маркизот од Квинсбери, во 1895 година му оставил порака во која го обвинил за хомосексуалност. Вајлд го тужел за клевета, но го загубил процесот. Доказите изнесени за време на судењето потоа биле искористени против самиот писател.
Во мај 1895 година бил осуден на две години затвор со принудна работа за таканаречена „груба непристојност“ – правна квалификација што во тогашна Британија се користела за казнување сексуални односи меѓу мажи. Казната ја издржувал во неколку затвори, а најдолго престојувал во затворот во Рединг.
Од затворот излезе скршен, но не замолкна
Во затворот го напишал долгото писмо до Даглас, кое подоцна било објавено под наслов „Де профундис“. По ослободувањето во 1897 година ја напишал „Баладата за затворот во Рединг“, потресна поема во која ги прикажал суровоста на затворскиот систем и последиците од смртната казна.
Вајлд никогаш не се вратил во Англија. Живеел во Франција под името Себастијан Мелмот, во сиромаштија и далеку од синовите, на кои мајка им им го сменила презимето. Починал во Париз на 30 ноември 1900 година, на 46-годишна возраст. Погребан е на гробиштата Пер Лашез.
Помилување 117 години по смртта
Во 2017 година, Велика Британија ги проширила постојните мерки за постхумно помилување на мажите осудени според историските закони што ги криминализирале истополовите односи. Меѓу нив бил и Оскар Вајлд. Оваа мерка е позната како „законот Алан Туринг“, именувана по математичарот и криптограф кој во 1952 година бил осуден за хомосексуални односи.
Помилувањето не можело да му ги врати годините, здравјето и кариерата што ги загубил, но претставувало официјално признавање на неправдата нанесена врз луѓето казнувани според тие закони.
Во Македонија истополовите односи беа декриминализирани во 1996 година
Казнувањето на истополовите односи не е само дел од викторијанската историја. Во Македонија тие биле декриминализирани во 1996 година, речиси еден век по смртта на Вајлд. Приказната за писателот и денес потсетува колку висока може да биде цената на општествената нетрпеливост и колку долго понекогаш е потребно за една неправда да биде јавно признаена.
