Токсичните соединенија за заштита од пожари, кои беа законски забранети пред речиси две децении, и понатаму интензивно ги загадуваат речните талози, почвата и воздухот ширум Европа. Истражувачите се најмногу загрижени за нивното долготрајно задржување во синџирот на исхрана и во затворените простории каде што луѓето го поминуваат поголемиот дел од денот.
Ова се централните заклучоци од обемната систематска анализа неодамна објавена во угледното научно списание Environmental Research. Станува збор за индустриски хемикалии познати под кратенката PBDE, кои во изминатите децении масовно се користеа низ целиот свет поради нивните извонредни својства за спречување и забавување на пожари.
Овие хемиски супстанции со години се додаваа во градежните материјали, електронските уреди, автомобилите, авионите, текстилот и мебелот. Нивната примена беше речиси универзална во производството на сè што претставуваше каков било потенцијален ризик од брзо запалување или ширење на пламен во секојдневниот живот.
Иако брзо ја испорачаа својата примарна заштитна намена, уште во текот на деведесетите години од минатиот век почнаа да излегуваат на површина нивните опасни страни. Научниците открија дека овие сложени соединенија поседуваат висока способност за постојано акумулирање во природата, во ткивата на животните и во човечкото тело.
Едно познато шведско истражување од тој период детално покажа дека овие соединенија беа директно присутни дури и во мајчиното млеко каде што нивната концентрација рапидно растеше. Дополнителните тестирања во САД во 2002 година потврдија уште повисоки нивоа на контаминација кај населението, што веднаш го запали алармот кај здравствените власти.
Поради овие сериозни загрижувачки сознанија, повеќето земји во светот, вклучително и сите членки на Европската Унија и САД, ги забранија овие супстанции во раните 2000-ти години. Сепак, точното поединечно дејство на овие токсини врз човечкото здравје сè уште тешко се изолира од другите загадувачи.
Поголемиот дел од денешните медицински познавања потекнуваат од лабораториски тестирања врз животни или од медицински набљудувачки студии кај луѓето. Овие истражувања успеаја да докажат статистичка поврзаност помеѓу изложеноста на овие хемикалии и појавата на рак на црниот дроб, тироидната жлезда и градите, како и нарушување на репродуктивното здравје.
Со цел да се утврди вистинскиот ефект од досегашните забрани, меѓународен тим од научници детално анализираше 181 научен труд за контаминацијата низ Европа. Добиените резултати беа поразителни бидејќи потврдија дека овие хемикалии сè уште масовно опстојуваат во животната средина, од деловните канцеларии во Шпанија до снежните планински врвови во Словачка.
Експертите нагласуваат дека Европа направи голем напредок во контролата врз производството, но хемиските одлуки донесени во минатото продолжуваат директно да го обликуваат нашето здравје. Ова јасно покажува дека овие токсични супстанции не се само обични загадувачи од историјата, туку опасен отпад со активна и штетна присутност.
Најголема концентрираност на овие штетни честички е забележана во урбаните средини, индустриските зони, депониите и прочистителните станици за отпадни води. Во надворешниот воздух нивното ниво полека опаѓа поради прекинот на производството, но проблемот останува исклучително изразен во затворените простории каде што се користи стар мебел.
Слични предупредувачки резултати пристигнуваат и од другите континенти каде што истражувањата потврдија присутност на истите огноотпорни хемикалии во морските риби. Стариот мебел, електронските уреди, отпадните води и контаминираното земјиште околу поранешните фабрики продолжуваат секојдневно да испуштаат токсични честички во воздухот и почвата што го опкружува човекот.
Еколошките стручњаци дополнително предупредуваат на потенцијалните скриени ризици од забрзаниот развој на популарната циркуларна економија. Купувањето користени производи, реновирањето на стариот домашен мебел и рециклирањето материјали без строга хемиска контрола можат ненамерно да ги вратат овие токсични загадувачи во широка секојдневна употреба.
Ако процесите на рециклирање и повторна употреба на материјалите не се следат со соодветен хемиски мониторинг, ризикуваме свесно да ги кружиме старите отрови низ домовите. Заштитата на животната средина бара целосна безбедност за да не се претвори корисното рециклирање во повторен извор на труење за идните генерации.
