Светската економија продолжува да расте, но инфлацијата повторно се појавува како сериозен ризик. Најновите прогнози на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) покажуваат дека глобалниот раст би требало да достигне 2,9 отсто во 2026 година, а во 2027 година да забрза на околу 3 отсто.
Но зад релативно стабилните бројки се крие посложена слика. Повисоките цени на енергијата, скапото задолжување и геополитичката неизвесност можат повторно да го зголемат притисокот врз цените и животниот стандард.
Инфлацијата повторно се засилува
Едно од главните предупредувања на ОЕЦД се однесува на инфлацијата во земјите од Г20. Според процените, таа би можела да се зголеми од околу 3,4 отсто во 2025 година на приближно 4,1 отсто во 2026 година, пред постепено да се намалува во 2027 година. Тоа значи дека враќањето кон пониска и постабилна инфлација може да биде побавно отколку што се очекуваше.
Енергетските цени се еден од клучните ризици. Поскапувањето на нафтата и природниот гас, како и можните нарушувања во производството и транспортот, ги зголемуваат трошоците за компаниите. Дел од тие трошоци можат да бидат апсорбирани, но дел може повторно да завршат во цените што ги плаќаат потрошувачите.
Дали следи нов бран поскапувања?
Тоа не значи дека сите производи автоматски ќе поскапат. Но ризикот од нов инфлациски притисок е реален. Кога растат цените на горивата, електричната енергија и природниот гас, се зголемуваат транспортните и производствените трошоци. Со текот на времето тоа може да се прелее врз цените на храната, индустриските производи и услугите.
Затоа инфлацијата предизвикана од енергијата може да се прошири многу пошироко од самите сметки за гориво или електрична енергија.
Европа: слаб раст, а сè уште високи трошоци
Европската економија останува особено изложена на енергетските шокови. ОЕЦД очекува економијата на еврозоната да расте со околу еден отсто годишно во 2026 и 2027 година. Тоа е значително побавен раст од глобалниот просек.
Комбинацијата од слаб раст и повисоки трошоци создава тежок простор за економската политика. Ако инфлацијата остане висока, централните банки имаат помал простор за брзо намалување на каматите. Ако каматите останат високи, пак, поскапувањето на кредитите може дополнително да ги кочи инвестициите и потрошувачката.
САД се поотпорни, но и таму инфлацијата е проблем
Американската економија и натаму покажува поголема отпорност од европската. ОЕЦД очекува раст од околу 2,2 отсто во 2026 година, при што значаен придонес имаат инвестициите во технологијата, вештачката интелигенција и дата-центрите. Но и американската економија се соочува со тешка дилема: како да се намали инфлацијата без премногу да се забави растот.
ОЕЦД во своето сценарио предвидува можност за дополнително затегнување на американската монетарна политика до крајот на годината. Тоа е процена на ОЕЦД, а не однапред донесена одлука на Федералните резерви на САД.
Вештачката интелигенција станува важен мотор на растот
Еден од интересните елементи во новата економска слика се огромните инвестиции во вештачката интелигенција. Изградбата на дата-центри, набавката на напредни чипови и развојот на компјутерската инфраструктура веќе создаваат значителна економска активност, особено во САД.
Но постои и ризик. Доколку очекуваните приходи и продуктивност од овие инвестиции не се реализираат, финансиските пазари би можеле да се соочат со корекции.
Кина забавува
Кинеската економија, еден од традиционалните двигатели на глобалниот раст, исто така се движи кон поумерено темпо. ОЕЦД очекува раст од околу 4,5 отсто во 2026 година, со дополнително забавување во 2027 година.
Иако тоа е висока стапка според европските стандарди, забавувањето на Кина е важно за светската економија. Помалата кинеска побарувачка може да влијае врз индустријата, трговијата, суровините и извозно ориентираните економии.
Скапите кредити остануваат проблем
Инфлацијата не е единствениот проблем. Високите каматни стапки значат поскап капитал за сите. Владите плаќаат повеќе за сервисирање на јавниот долг, компаниите потешко финансираат инвестиции, а граѓаните се соочуваат со поскапи станбени и потрошувачки кредити.
Централните банки затоа се наоѓаат во тесен простор за маневрирање. Пребрзото намалување на каматите може повторно да ја поттикне инфлацијата, додека нивното предолго задржување на високо ниво може да го забави економскиот раст.
Што значи ова за Македонија?
Глобалните трендови директно се чувствуваат и во Македонија, која како мала и отворена економија е чувствителна на увозната инфлација, енергетските цени и состојбата на европските пазари. Ако нафтата и другите енергенси поскапат, тоа може да ги зголеми транспортните и производствените трошоци и за домашните компании.
Дополнителен ризик е забавувањето на европската економија. Голем дел од македонската индустрија и извоз се поврзани со европскиот пазар, па послабата побарувачка кај трговските партнери може да се одрази врз домашното производство и извозот. Ако каматните стапки во Европа останат повисоки подолг период, тоа може да значи и поскап капитал за економиите во регионот.
Светот избегнува рецесија, но неизвесноста останува
Новите процени на ОЕЦД не предвидуваат глобална рецесија. Основното сценарио и понатаму е раст на светската економија. Но тој раст доаѓа во услови на повисоки ризици: енергетските пазари се нестабилни, инфлацијата повторно покажува знаци на притисок, каматите остануваат важен фактор, а геополитичките тензии можат брзо да ги променат условите.
Затоа прашањето повеќе не е само дали светската економија ќе расте. Прашањето е колку ќе чини тој раст – за компаниите, државите и, на крајот, за граѓаните.
