Додека во САД допрва се подготвуваат за конгресните избори на 3 ноември, во неколку други земји веќе завршија изборни процеси што, според анализата на „Дојче веле“, не им донесоа добри вести на политичките сојузници на американскиот претседател Доналд Трамп. Во Србија победи студентската листа, во Бразил на власт останува претседателот Луиз Инасио Лула да Силва, додека во Израел политичката позиција на премиерот Бенјамин Нетанјаху е ослабена.

Овие резултати не можат да послужат како показател за исходот на претстојните избори во САД, но отвораат прашања за влијанието на Трамп и неговите политички партнери надвор од американските граници.

Трамп ги губи сојузниците во Србија и Бразил

Во Србија, Трамп губи важен политички сојузник во Европа – досегашниот претседател Александар Вучиќ, чија политичка опција претрпе пораз од студентската листа. Во Бразил, пак, политичкиот табор на Трамп се надеваше на победа на Флавио Болсонаро. Американскиот претседател имаше блиски односи со неговиот татко, поранешниот бразилски претседател Жаир Болсонаро.

„Трамп силно го поддржуваше и Жаир Болсонаро, претседател сличен на него, кој беше на функцијата пред победата на Лула во 2022 година, како и неговиот син Флавио“, изјавил за „Дојче веле“ Лоренс Џ. Хас, експерт за американска надворешна политика во истражувачкиот институт „Американ форин полиси каунсил“. Според Хас, Трамп не бил задоволен од поразот на Болсонаро и неговиот син, а кон Лула негува негативен став. Поради тоа, тој очекува односите меѓу Вашингтон и Бразилија да останат студени.

Трамп ги оспори изборите во Бразил

Против Флавио Болсонаро постојат обвинувања за перење пари. По изборниот пораз, тој заминал на Флорида, а американскиот Стејт департмент издал визи за него и неговото семејство. Болсонаро не го признал изборниот пораз и тврдел дека имало неправилности при гласањето. Таквиот пристап потсетува на Доналд Трамп, кој и понатаму неосновано тврди дека Џо Бајден и демократите му ја „украле“ победата на претседателските избори во 2020 година.

Трамп се огласил и по повод изборниот исход во Бразил, оценувајќи дека гласањето изгледало како „уште едни наместени избори“.

„Изборите мора да бидат надвор од секое сомневање, а ова, според мене, изгледаше многу лошо“, изјавил американскиот претседател.

Вучиќ и Трамп: Политички блиски, со сличен однос кон Путин

Александар Вучиќ владееше со Србија од 2017 година, а во политичката кариера повеќепати истакнуваше дека тој и Трамп имаат слични ставови. Непосредно пред американските претседателски избори во ноември 2024 година, а потоа и неколку месеци подоцна, најстариот син на Трамп, Доналд Трамп Помладиот, го посети Вучиќ во Белград.

Организацијата „Конзерватив политикал екшн конференс“ (CPAC), блиска до движењето МАГА („Да ја направиме Америка повторно голема“), неодамна најави дека во ноември ќе организира собир во Белград. Еден од главните говорници требаше да биде Вучиќ, но засега не е јасно дали неговото учество ќе се реализира.

Една од заедничките точки меѓу Вучиќ и Трамп е и односот кон рускиот претседател Владимир Путин. Вучиќ има значително попозитивен став кон Путин од повеќето европски лидери. Србија не се приклучи кон санкциите на Европската Унија против Русија по почетокот на војната во Украина, а продолжи и со купување руски енергенси.

И Трамп сè поотворено покажува наклонетост кон Москва. Неговиот специјален пратеник Стив Виткоф неодамна го опиша Путин како „човек кој ги сака луѓето“, додека Трамп во интервју изјави дека полесно наоѓа заеднички јазик со рускиот претседател отколку со украинскиот претседател Володимир Зеленски.

Според анализата на „Дојче веле“, промената на политичката ситуација во Србија значи дека Трамп губи еден од ретките европски партнери со сличен однос кон Русија.

Израел останува неизвесна точка за Трамп

Израел би можел да биде една од ретките светли точки за американскиот претседател. Според резултатите објавени во анализата, по пребројувањето на повеќе од 96 проценти од гласовите, водел десниот блок на премиерот Бенјамин Нетанјаху. Сепак, неговиот политички табор ја изгубил парламентарната мнозинска позиција, што може да ги направи преговорите за формирање коалиција сложени.

Односите меѓу Трамп и Нетанјаху се блиски со години. Во 2018 година, за време на првиот претседателски мандат на Трамп, САД ја преместија амбасадата во Израел од Тел Авив во Ерусалим. Одлуката беше контроверзна бидејќи и Израелците и Палестинците го сметаат Ерусалим за свој главен град.

САД и денес се најважниот партнер на Израел, додека Израел претставува значаен сојузник на Вашингтон на Блискиот Исток. Засега не е јасно како би се развивале односите доколку во Израел се формира нова влада без Нетанјаху. Доколку тој остане на власт, според анализата, не се очекуваат големи промени во билатералните односи.

Какви се шансите на Трамп на конгресните избори?

Поразот на Вучиќ и останувањето на Лула на претседателската функција се неповолни политички вести за Трамп, но не мора да имаат директно влијание врз изборите во САД.

„Американците ќе гласаат врз основа на прашањата што директно ги засегаат и според односот кон партијата што моментално е на власт“, оценува Хас.

Сепак, според експертот, Трамп се соочува со слаб рејтинг пред конгресните избори. Хас наведува дека неговата поддршка е најниска меѓу американските претседатели во пресрет на ваквите избори уште од времето на Хари Труман во 1946 година. Меѓу главните причини за незадоволството на американските граѓани ги посочува трошоците за живот и противењето на војната на САД против Иран.

На 3 ноември Американците ќе гласаат за составот на Конгресот, во чии два дома моментално мнозинство имаат републиканците. Резултатот ќе покаже колкава поддршка сè уште има политиката на Трамп во неговата земја.