Европа во 2026 година се соочи со низа екстремни временски појави кои оставија последици врз милиони луѓе. Топлотни бранови започнаа уште во мај, летото донесе рекордни температури и суши, шумските пожари зафатија огромни површини, а во есенските месеци силните бури и поплавите предизвикаа нови нарушувања во транспортот и секојдневниот живот.
Податоците од европската климатска служба Коперникус покажуваат дека летото 2026 било третото најтопло досега измерено во Европа, додека западниот дел од континентот го доживеал најтоплото лето во историјата на мерењата.
Просечната летна температура во Европа била за 1,17 Целзиусови степени повисока од просекот за периодот 1991–2020 година. Во Западна Европа отстапувањето достигнало приближно 2,5 степени.
Сепак, најзагрижувачки не се само температурните рекорди, туку последиците врз човечкото здравје.
Над 50.000 смртни случаи поврзани со екстремните жештини
Истражување на научници од Лондонската школа за хигиена и тропска медицина и Империјал колеџ во Лондон проценува дека во текот на летото 2026 година екстремните температури придонеле за 50.391 предвремени смртни случаи во 854 европски града.
Станува збор за статистичка проценка на смртноста поврзана со жештините, а не за број на поединечно потврдени смртни случаи.
Околу две третини од проценетата смртност научниците ја поврзуваат со климатските промени предизвикани од човековата активност.
Истражувањето опфатило градови во кои живеат приближно 40 отсто од европското население, што значи дека вкупните последици за континентот би можеле да бидат поголеми.
Проценета смртност поврзана со жештините во 2026 година
03,5007,00010,50014,000ИталијаФранцијаШпанијаГерманија
Проценки од истражувањето за летото 2026, според државите и градовите опфатени со анализата. Ова не се конечни национални регистри на смртни случаи.
Најголем број проценети смртни случаи имала Италија, со 13.303, по што следуваат Франција со 7.268, Шпанија со 6.824 и Германија со 6.340.
Научниците предупредуваат дека повозрасните лица, луѓето со хронични заболувања и граѓаните што живеат во густо изградени урбани средини се особено изложени на ризик.
Студијата покажува дека последиците биле значително потешки од оние во претходните екстремно топли лета, вклучително и 2003 и 2022 година. Nature+2
Рекорд: Повеќе од половина Европа почувствувала опасна жештина
Еден од најзначајните показатели на Коперникус е дека до крајот на летото дури 52 отсто од европската територија доживеала барем еден ден со многу силен топлотен стрес.
Тоа подразбира услови во кои температурата што ја чувствува човечкото тело достигнува најмалку 38 степени, земајќи ги предвид и влажноста, ветерот и сончевото зрачење.
Овој показател не значи дека половина Европа истовремено била изложена на толку високи температури, туку дека во текот на сезоната толкав дел од територијата искусил опасни топлотни услови.
Во Западна Европа во 2026 година биле регистрирани 17 дена кога најмалку 60 отсто од регионот имал температури над 30 степени.
За споредба, во рекордното лето 2003 година биле забележани 11 такви дена, а во 2025 година седум.
Екстремната жештина повеќе не била ограничена само на традиционално топлите медитерански земји. Силни топлотни бранови ги зафатиле и западните и централните делови на континентот. Copernicus
Шумските пожари уништија околу 700.000 хектари
Високите температури, недостигот од врнежи и исушената вегетација создадоа услови за ширење на големи шумски пожари.
Според Европскиот информациски систем за шумски пожари (EFFIS), до 4 ноември 2026 година во Европската Унија изгореле 703.709 хектари земјиште.
Тоа е приближно 7.037 квадратни километри, површина поголема од повеќе европски градски региони заедно.
Иако оваа година не го надмина рекордот од 2025 година, кога до истиот период изгореле над еден милион хектари, пожарите во 2026 година повторно биле значително над долгогодишниот просек.
Особено погодени биле Шпанија, Франција и други делови од јужна и западна Европа.
Во Франција, пожарите во јули зафатиле и области во близина на густо населени туристички места. Во регионот околу Леж-Кап-Фере, на атлантскиот брег, повеќе од 10.000 луѓе морале да ги напуштат домовите и камповите поради брзото ширење на огнот.
Пожарите не уништуваат само шуми. Тие оштетуваат земјоделско земјиште, патишта и туристичка инфраструктура, создаваат дополнителни трошоци за локалните власти и го влошуваат квалитетот на воздухот. Joint Research Centre+2
Големите европски реки останаа без вода
Додека пожарникарите се бореа со огнените стихии, Европа се соочуваше и со сериозен недостиг на вода.
Според Заедничкиот истражувачки центар на Европската комисија, сушата што започнала уште во пролетните месеци дополнително се влошила во јули и август.
Лоара, По, Рајна и Дунав достигнале рекордно ниски водостои за делови од летниот период. Последиците се почувствувале во речниот транспорт, земјоделството, снабдувањето со вода и производството на електрична енергија.
Ниското ниво на реките ја ограничува пловидбата и можноста за транспорт на стоки. Истовремено, недостигот од вода создава проблеми за земјоделските култури и за електраните што користат речна вода за ладење.
Сушата продолжила и во септември, кога Коперникус регистрирал исклучително ниски водостои во делови од Рајна, Дунав, Висла и француските реки Гарона и Дордоња. Joint Research Centre+1
Од суша до поплави: Ноемвриските бури ја погодија јужна Европа
Tempête Marta : pluies et vents violents en Espagne et au Portugal | Mosaique FM
По долгите периоди со суша, есента донесе и нови временски екстреми.
Во ноември, бурата Чарлс предизвика силни дождови, поплави и нарушувања во авионскиот сообраќај во Португалија, Шпанија и делови од Франција и Италија.
На португалскиот остров Мадеира биле измерени налети на ветер од 136 километри на час и 355 милиметри дожд за само 12 часа.
Во Лисабон биле откажани 183 летови, а на аеродромот во Мадрид уште 155.
Поплави биле регистрирани и во делови од Кан на француската ривиера, каде што силните дождови предизвикале одрони и затворање патишта.
Ваквите настани покажуваат дека една климатска сезона може да донесе и суша и разорни врнежи, особено кога интензивните дождови паѓаат на земјиште што не може доволно брзо да ја впие водата. The Guardian
Балканот меѓу сушата и ризикот од екстремни врнежи
Балканскиот Полуостров исто така не беше поштеден од последиците на високите температури.
Според септемврискиот климатски извештај на Коперникус, сушните услови се прошириле или дополнително се засилиле во делови од Западниот Балкан и Грција.
Недостигот од врнежи создава ризици за земјоделството, водоснабдувањето и производството на електрична енергија од хидроцентралите.
За Северна Македонија овие ризици се особено значајни поради изложеноста на летни суши, шумски пожари и поројни врнежи.
Иако регионалните податоци не се доволни за да се пресмета точната штета во Македонија во 2026 година, трендовите укажуваат на потребата од подобро управување со водните ресурси и посилна превенција од пожари и поплави.
Екстремното време носи и повисоки економски трошоци
Климатските последици сè почесто стануваат и економски проблем.
Во есенската економска прогноза за 2026 година, Европската комисија предупредува дека комбинацијата од топлотни бранови, суши и пожари претставувала една од најтешките вакви кризи во Европа.
Според проценките наведени во извештајот, приносите на некои од главните летни земјоделски култури во ЕУ би можеле да бидат и до 15 отсто под петгодишниот просек.
Жештините истовремено ја зголемиле потрошувачката на електрична енергија.
Во деновите со најинтензивни топлотни бранови кон крајот на јуни, дневната потрошувачка на електрична енергија се зголемила за 28 отсто во Италија, 23 отсто во Унгарија, 14 отсто во Франција и 13 отсто во Шпанија.
Тоа покажува дека последиците од екстремното време не се ограничуваат само на непосредните штети од пожари и поплави. Тие можат да влијаат врз цените на храната, енергијата, транспортот, осигурувањето и јавните буџети. Economy and Finance
Дали климатските промени ја направија 2026 година поопасна?
Научните истражувања покажуваат дека глобалното затоплување ја зголемува веројатноста и интензитетот на многу топлотни бранови.
Потоплата атмосфера може да содржи повеќе водена пареа, што во одредени услови придонесува и за поинтензивни врнежи.
Но, климатските промени не значат дека секоја поплава, пожар или бура има една единствена причина. За поврзување на конкретен настан со глобалното затоплување потребни се посебни научни анализи.
Сепак, истражувањето за смртноста во летото 2026 дава силен показател за влијанието на човечката активност: приближно две третини од проценетите смртни случаи поврзани со жештините во анализираните градови им се припишуваат на климатските промени.
Дали 2026 ќе стане една од најтоплите години во историјата?
Последните достапни податоци на Коперникус покажуваат дека и по завршувањето на летото, Европа продолжила да бележи невообичаено високи температури.
Септември бил трет најтопол за Европа, додека октомври бил втор најтопол во историјата на мерењата.
На глобално ниво, Коперникус проценува дека просечната температура за целата 2026 година речиси сигурно ќе надмине 1,5 степени над прединдустриското ниво.
Тоа не значи дека формално е надмината долгорочната температурна граница од Парискиот договор, која се оценува во подолг временски период, но претставува уште еден показател за продолжувањето на глобалното затоплување. Copernicus+1
Европа сè почесто плаќа за климатските екстреми
Билансот до ноември 2026 година покажува дека климатските ризици веќе имаат непосредни последици врз европските општества.
Над 50.000 проценети смртни случаи поврзани со летните жештини во 854 европски града, повеќе од 700.000 хектари опожарено земјиште во ЕУ, рекордно ниски водостои и нови поплави претставуваат предупредување за размерите на проблемот.
За европските држави, вклучително и Северна Македонија, приоритет станува не само намалувањето на емисиите на стакленички гасови, туку и прилагодувањето на инфраструктурата, здравството, земјоделството и градовите на сè поизразените временски екстреми.
Годината сè уште не е завршена, но достапните податоци веќе покажуваат дека 2026 ќе остане запаметена како година на особено тежок топлотен стрес, големи пожари и сериозни нарушувања на водните ресурси во Европа.
