На 17 септември 1991 година, 21-годишниот студент по компјутерски науки Линус Торвалдс, тогаш на Универзитетот во Хелсинки, ја објавил првата верзија на својот хоби-проект, кернелот познат како Linux, верзија 0.01. Не станувало збор за голема јавна најава, туку за тивко споделување со мала група пријатели преку FTP-сервер. Три и пол децении подоцна, истиот тој кернел е во основата на Android и се користи во огромен дел од серверската, облачната и вградената дигитална инфраструктура.
Замислен како алтернатива на MINIX
Торвалдс првично немал намера да создаде целосен оперативен систем. Тој работел со MINIX, поедноставен образовен оперативен систем сличен на Unix, создаден од холандскиот професор Ендру Таненбаум, но сакал целосно да ги искористи можностите на својот нов 32-битен компјутер со процесор 386.
За таа цел, почнал да пишува сопствен терминален емулатор, кој постепено прераснал во нешто многу поголемо, сопствен кернел.
На 25 август 1991 година, Торвалдс објавил порака во групата comp.os.minix, во која напишал дека работи на бесплатен оперативен систем.
„Тоа е само хоби, нема да биде голем и професионален како GNU“, напишал тогаш Торвалдс, барајќи мислења од корисниците на MINIX за тоа што им се допаѓа, а што не. Во пораката тој нагласил и дека проектот не содржи код од MINIX.
10.239 линии код испратени до неколку пријатели
Точно три недели по првата јавна најава, на 17 септември, Торвалдс ја споделил првата верзија на кернелот – 0.01. Таа содржела само 10.239 линии код и била со големина од 241 килобајт. Верзијата не била објавена како голем јавен проект, туку била испратена до мала група пријатели. Првата верзија достапна пошироко, Linux 0.02, следела на 5 октомври истата година.
Токму затоа Торвалдс подоцна го издвоил 17 септември како вистинскиот датум на годишнината од создавањето на кодот. Во објава од 17 септември 2021 година, тој објаснил зошто тој датум го смета за поважен од 25 август, кога првпат јавно го најавил проектот, или 5 октомври, кога била објавена верзијата 0.02.
Од студентски проект до темел на дигиталниот свет
Развојот на Linux бил постепен, но брзо добивал поширока заедница. Во јануари 1992 година била формирана посветена дискусиона група, а во март истата година верзијата 0.95 станала првата верзија способна да го извршува графичкиот систем X Window. Во март 1994 година била објавена верзијата 1.0.0, која веќе содржела повеќе од 176.000 линии код.
Во меѓувреме, Linux прераснал од проект на еден студент во глобален проект со отворен код, развиван од илјадници програмери.
Денес Linux е основата на Android, оперативниот систем што се користи на огромен број паметни телефони. Неговите различни дистрибуции и варијанти се широко присутни и во серверите, облачната инфраструктура, рутерите, паметните телевизори и суперкомпјутерите. Она што на почетокот било замислено како мал личен експеримент, така прераснало во еден од највлијателните софтверски проекти во историјата.
И можеби токму во тоа е најнеобичниот дел од приказната: проектот кој Торвалдс го најавил како „само хоби“ денес е дел од технологијата врз која се потпира значаен дел од современиот дигитален свет.
