Од 2 август 2026 година почна примената на член 50 од Актот на Европската Унија за вештачка интелигенција (AI Act), една од најважните одредби од новата регулатива. Таа не се однесува само на високоризичните системи, туку и на голем дел од генеративната вештачка интелигенција што секојдневно ја користат милиони луѓе. Практично, компаниите што нудат ИИ-содржина на европскиот пазар отсега имаат законска обврска јасно да наведат кога текст, слика, видео или аудио се создадени или значително изменети со помош на вештачка интелигенција.
Четири нови обврски
Новите правила, утврдени со Регулативата (ЕУ) 2024/1689, воведуваат четири главни обврски за транспарентност. Првата се однесува на чет-ботовите и другите системи што директно комуницираат со луѓе корисникот мора јасно да знае дека разговара со машина, а не со човек.
Втората бара генеративните ИИ-системи да вградуваат технички, машински читливи ознаки што овозможуваат содржината да се препознае како синтетички создадена. Третата обврска важи за системите што препознаваат емоции или вршат биометриска категоризација, кои мора јасно да ги информираат луѓето дека таква технологија се користи.
Четвртата, и најстрога, се однесува на deepfake содржините и на ИИ-генерираните материјали поврзани со прашања од јавен интерес. Таквата содржина мора јасно и видливо да биде означена како создадена или изменета со помош на вештачка интелигенција.
Кој е одговорен?
Регулативата прави разлика меѓу компаниите што ги развиваат ИИ-системите и оние што ги користат. Развивачите на моделите се должни да обезбедат технички механизми за препознавање на ИИ-содржината, додека медиумите, маркетинг-агенциите, платформите и другите професионални корисници се одговорни јасно да ја означат содржината што ја објавуваат.
Со други зборови, одговорноста ја делат и производителот на алатката и оној што ја користи.
Не е доволно ознаката да биде „скриена“
Во насоките објавени во јули годинава, Европската комисија нагласува дека означувањето мора да биде јасно, видливо и лесно препознатливо. Тоа значи дека ситен текст во подножјето на веб-страница, едвај видлива ознака на фотографија или краток натпис што исчезнува по неколку секунди нема да се сметаат за доволни.
Комисијата препорачува унифицирани ознаки, водени печати, метаподатоци и други технички механизми што ќе овозможат содржината лесно да се идентификува како ИИ-генерирана.
Казните достигнуваат до 15 милиони евра
За непочитување на правилата се предвидени казни до 15 милиони евра, или до 3 проценти од глобалниот годишен промет на компанијата, зависно од тоа кој износ е поголем. Правилата не важат само за компании со седиште во Европската Унија. Тие се применуваат на сите што пласираат ИИ-содржина до европска публика, без разлика каде се основани.
Што не мора да се означува?
Регулативата предвидува и исклучоци. Не секоја употреба на вештачка интелигенција автоматски бара ознака. На пример, алатки што служат само за граматичка проверка, исправка на правопис или минимални јазични корекции, без суштински да ја менуваат содржината, не подлежат на истите правила.
Исто така, содржините објавени пред 2 август 2026 година не мора ретроактивно да се означуваат.
Што значи ова за медиумите и креаторите?
Членот 50 е еден од најшироко применливите делови од европскиот AI Act, бидејќи не се ограничува само на чувствителни области како здравството или финансискиот сектор.
Практично, секој медиум, маркетинг-агенција, компанија, инфлуенсер или креатор што користи генеративна вештачка интелигенција за содржина наменета за европска публика ќе мора да внимава на новите правила.
Што значи ова за корисниците?
За обичните граѓани промената значи дека ќе биде многу полесно да препознаат кога гледаат или слушаат содржина создадена со вештачка интелигенција.
Целта на Европската Унија не е да ја ограничи употребата на ИИ, туку да ја зголеми транспарентноста и да го намали ризикот од измами, манипулации и ширење на неозначени deepfake содржини.
Во време кога границата меѓу реалното и дигитално создаденото станува сè понејасна, Европа се обидува да воведе едноставно правило: ако содржината ја создала вештачка интелигенција, корисникот треба да го знае тоа.
