Норвешка стана деветтата европска земја што се приклучува на француската иницијатива за нуклеарно одвраќање, во време на зголемена загриженост од Русија и сè поголеми сомнежи во долгорочната сигурност на американската заштита.
Одлуката беше објавена по посетата на норвешкиот премиер Јонас Гар Сторе на Париз, каде што присуствувале и претставници на други европски земји вклучени во иницијативата што Франција ја нарекува „напредно одвраќање“.
Норвешка нема да биде домаќин на нуклеарно оружје во мирнодопски услови, изјави Сторе. Сепак, новата француска доктрина предвидува дека егзистенцијална закана кон европските сојузници би можела да биде поврзана со француски нуклеарен одговор, дури и во сценарио во кое САД би се повлекле или би ја намалиле својата улога.
Сите одлуки за употреба на нуклеарно оружје ќе останат во Париз, како и контролата врз францускиот нуклеарен арсенал. Со други зборови, Франција се обидува да се позиционира како европска заштитна сила во време кога безбедносната архитектура на континентот се менува.
Што точно ќе значи ова во практика сè уште не е целосно јасно. Норвешка е на почетокот од процесот, додека други земји веќе разговараат за поконкретни чекори. Во Полска, на пример, се разгледува можноста за улога на француските борбени авиони Rafale, способни да носат нуклеарно оружје.
Најнапреднати се разговорите меѓу Франција и Германија. Двете земји оваа година формираа управувачка група за ова прашање, со најави за први конкретни чекори до крајот на 2026 година. Германија, според германските медиуми, ќе учествува како набљудувач во француски нуклеарни вежби уште во септември, а нејзини претставници ќе посетат и француски нуклеарни капацитети.
Во подоцнежна фаза, Бундесверот би можел да има и поактивна, но ограничена улога — без директна работа со нуклеарно оружје.
Француската доктрина намерно остава простор за „стратешка нејасност“. Тоа значи дека Париз не сака однапред прецизно да објасни кога, како и во кои услови би реагирал. Таквата нејасност е дел од логиката на нуклеарното одвраќање: потенцијалниот противник треба да знае дека ризикот постои, но не и точно каде е границата.
Оваа иницијатива се разликува од постојниот модел на нуклеарно споделување во НАТО, кој е поврзан со американското нуклеарно оружје распоредено во земји како Германија, Белгија, Холандија, Италија и Турција. Францускиот модел би бил помалку колективен и повеќе концентриран околу одлуката на францускиот претседател.
Покрај Норвешка, Германија и Полска, во француската иницијатива се вклучиле и Шведска, Данска, Грција, Холандија, Белгија и Обединетото Кралство.
Франција е една од петте земји на кои според меѓународните договори им е дозволено да поседуваат нуклеарно оружје и една од деветте држави во светот што реално имаат таков арсенал. Со околу 290 нуклеарни боеви глави, францускиот арсенал е четврти најголем во светот, по Кина, САД и Русија, а пред Обединетото Кралство.
Новото приближување на европските земји кон францускиот нуклеарен чадор покажува дека Европа сè повеќе размислува за сопствена безбедносна автономија. Во сенка на руската закана и неизвесноста околу американската надворешна политика, прашањето повеќе не е само кој ја штити Европа, туку дали Европа може сама да ја изгради својата последна линија на одбрана.
