Светскиот енергетски пазар пред претстојната зима се соочува со сериозен недостиг на горива поради воените конфликти и логистичките блокади. Наместо вообичаените дебати за цената на барелот сурова нафта, главниот предизвик за државите ќе биде физичката достапност на дизелот и бензинот на пазарите.
Воените конфликти и логистичките блокади го прекинуваат синџирот на снабдување
Глобалниот пазар сè уште располага со одредени резерви и алтернативни транспортни правци надвор од најризичните региони. Сепак, неколку различни кризи почнуваат да се преклопуваат едновремено. Нестабилниот проток низ Ормус, падот на руското производство, нападите врз рафинериите и зголемената зимска побарувачка го претвораат ценовниот проблем во криза за физичка достапност на нафтените деривати.
Низ Ормускиот Теснец минува една петтина од глобалната потрошувачка на нафта
Овој теснец останува критична точка за светскиот транспорт. Во првата половина од 2025 година низ него поминувале околу 20,9 милиони барели нафта дневно. Иако Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати го зголемија извозот преку алтернативни нафтоводи што го заобиколуваат теснецот, тие правци не можат целосно да го заменат поморскиот сообраќај.
Меѓународната агенција за енергетика предупредува дека стабилизирањето на пазарот директно зависи од безбедноста на танкерите во овој регион. Ново разгорување на конфликтот може целосно да ја наруши пресметката.
Украинските напади го соборија рускиот извоз на дизел за речиси 600.000 барели дневно
Русија е вториот најголем извозник на дизел во светот, веднаш зад САД. Сепак, нападите врз руските рафинерии во изминатите месеци предизвикаа сериозни прекини. Руското производство на бензин во јули покриваше само 65 проценти од домашната побарувачка, поради што Москва почна да ги користи резервите и го ограничи извозот.
На почетокот од јули, рускиот извоз на дизел падна на околу 234.000 барели дневно, во споредба со просечните 817.000 барели во 2025 година. Купувачите сега мора да бараат гориво од САД или Блискиот Исток, со што директно им конкурираат на европските пазари за истите ограничени количества.
Недостатокот на рафинериски капацитети ги крена производствените маржи на четиригодишен максимум
Извештаите на Меѓународната агенција за енергетика покажуваат јасна раздвоеност: цените на суровата нафта се намалуваат, но пазарите на готови деривати остануваат затегнати. Рафинериите во Персискиот Залив и Азија работат со намалено темпо, а руската преработка е ограничена поради оштетените постројки.
Суровата нафта не може директно да ги наполни резервоарите на камионите, автобусите или системите за греење. Доколку колабира преработката и транспортот, глобалните бројки може да прикажуваат доволно суровина, а државите сепак да се соочат со сув пазар.
Државните резерви на земјите од ОЕЦД се повлекуваат за да се ублажи ударот
Пред почетокот на кризата светските залихи изнесуваа околу 8,2 милијарди барели. Земјите членки на Меѓународната агенција за енергетика одобрија ослободување на 400 милиони барели од вонредните резерви. Ова е најголема координирана интервенција од ваков тип, но агенцијата нагласува дека тоа е само краткорочно купување време. Во јуни, залихите на ОЕЦД дополнително се намалија, бидејќи 44 милиони барели беа повлечени од државните магацини додека резервите на копно продолжуваат брзо да се трошат.
Недостигот на дизел директно ги загрозува прехранбениот сектор и транспортот
Во летните месеци притисокот е врз бензинот, но зимата ја менува рамнотежата во корист на дизелот и горивото за греење. Од дизелот зависат товарниот транспорт, земјоделските машини, градежништвото и индустриското производство. Кога ова гориво станува недостапно, ударот се пренесува директно врз цените на храната и секојдневните производи.
Европа не може едноставно да се врати кон рускиот увоз, а големите купувачи како Турција и Бразил веќе наддаваат на истите алтернативни пазари. Зимската криза нема да изгледа како целосно исчезнување на горивото, туку како нерамномерна распределба каде побогатите држави ќе ги истиснат посиромашните пазари преку повисоки понуди.
