До неодамна, рецептите за малку поприватно сурфање беа релативно едноставни: блокирајте ги колачињата од трети страни, ставите познати тракери на црна листа и инсталирајте блокатор на реклами. Но интернетот стана малку поитријан. Денес веб-страниците можат да собираат низа ситни технички детали за вашиот уред и од нив да состават нешто што личи на дигитален отпечаток од прст.

И најнезгодниот дел е што за тоа не мора да ви стават cookie.

Вашиот браузер има свој „отпечаток“

Browser fingerprinting, односно отпечатокот на прелистувачот, е техника со која веб-страницата ги анализира техничките карактеристики на вашиот уред и прелистувач за да создаде уникатна дигитална идентификација. Во комбинацијата можат да влезат оперативниот систем, резолуцијата на екранот, хардверот, графичкиот процесор, инсталираните фонтови, временската зона и други детали.

Поединечно, овие информации можеби не звучат особено интересно.

Но кога ќе се спојат? Тогаш добивате нешто многу покорисно за оној што ве следи – препознатлив профил на вашиот уред. А за разлика од класичните cookies, fingerprinting не бара веб-страницата да зачува некоја датотека во вашиот прелистувач.

Како ве „мери“ веб-страницата?

Еден од начините е таканаречениот canvas fingerprinting. Со едноставна JavaScript команда, прелистувачот може да биде натеран да нацрта скриена 2D слика. Потоа се анализираат податоците за пикселите, при што можат да се откријат специфични карактеристики поврзани со графичката картичка, оперативниот систем и хардверските драјвери.

Постои и WebGL fingerprinting, каде што наместо 2D слика се користи 3D рендерирање. Така може да се добијат дополнителни информации за графичкиот процесор.

А потоа доаѓаат и фонтовите. Со прикажување специфични текстови и мерење на нивната големина и распоред, веб-страниците можат да добијат слика за тоа кои фонтови се инсталирани на вашиот компјутер. Да, дури и вашата колекција на фонтови може да придонесе кон тоа вашиот уред да стане попрепознатлив.

А тука е и звукот

Една од техниките користи AudioContext. Прелистувачот обработува тивок аудиосигнал преку аудиохардверот, а начинот на кој уредот го обработува сигналот може да создаде карактеристичен „потпис“. Во меѓувреме, се собираат и други податоци: резолуција на екранот, број на процесорски јадра, расположлив простор за складирање, ниво на батеријата и други карактеристики.

Секој од овие податоци е само едно парче од сложувалката. Но кога ќе ги ставите сите парчиња заедно, добивате прилично специфична слика за уредот.

Значи, можат ли да ве следат без cookies?

До одреден степен – да. Тоа е и главната разлика. Cookies се податоци што се зачувуваат во прелистувачот. Fingerprinting, пак, се обидува да ве препознае преку комбинација од карактеристики што веќе постојат на вашиот уред и начинот на кој прелистувачот реагира.

Затоа целосното запирање на fingerprinting не е едноставна работа. Но можете да им ја отежнете работата на тракерите.

Како да го намалите вашиот дигитален отпечаток?

Современите прелистувачи веќе имаат различни механизми за заштита.

Safari

Ако користите Safari 17 или понова верзија, можете да ја активирате напредната заштита од tracking и fingerprinting.

На iPhone и iPad:

Settings → Apps → Safari → Advanced → Advanced Tracking and Fingerprinting Protection → All Browsing

На macOS:

Safari → Settings → Advanced → Use advanced tracking and fingerprinting protection → All browsing

Edge

Microsoft Edge нуди заштита од fingerprinting, а дополнително можете да го засилите нивото на заштита.

Одете во:

Settings → Privacy, search, and services → Tracking prevention → Strict

Можете да додадете и исклучоци за страници на кои им верувате.

Firefox

Firefox ја има својата Enhanced Tracking Protection, која опфаќа и cookies и fingerprinting.

Одете во:

Firefox → Privacy & Security → Enhanced Tracking Protection

Можете да изберете Custom или построга опција, а потоа да ги активирате заштитите за cookies и fingerprinting.

За напредните корисници постои и опцијата privacy.resistFingerprinting, достапна преку скриената конфигурација на Firefox.

Brave

Brave, кој е базиран на Chromium, има сопствен систем за заштита наречен Shields, кој е дизајниран да го отежне следењето и собирањето податоци за вашиот уред.

Колку „уникатен“ е вашиот браузер?

Тоа можете и сами да го проверите. Алатката Cover Your Tracks овозможува бесплатно тестирање на вашиот прелистувач и покажува колку сте изложени на различни форми на следење. Можете да го повторите тестот и откако ќе ги промените поставките за приватност, за да видите дали нешто се променило.

Не постои магично копче „Не ме следи“

И тука е непријатната вистина. Не можете целосно да го елиминирате browser fingerprinting. Причината е што не зависи од една единствена технологија или датотека која едноставно можете да ја избришете. Но можете да направите вашиот дигитален отпечаток да биде помалку корисен за оние што се обидуваат да ве следат. А тоа е можеби и најважната лекција: на интернет приватноста веќе не значи само „дали прифатив cookies“. Вашиот уред постојано испраќа мали сигнали.

Резолуција. Фонтови. Хардвер. Графика. Аудио. Прелистувач. Оперативен систем. Секој од нив изгледа безопасно. Но кога некој ќе ги собере сите на едно место, вашиот компјутер може да стане доволно препознатлив за да остави трага и без да остави – cookie. На интернет можеби не ве следат со отпечаток од прст. Понекогаш доволно е да го знаат вашиот браузер.