Растот на цената на нафтата и ризиците околу Ормускиот Теснец повторно го отворија прашањето дали зависноста од фосилни горива станува сè поголем економски и безбедносен товар.
Цената на нафтата се искачува над 105 долари за барел, а стравувањата од прекини во снабдувањето ја држат светската економија во неизвесност. Во таков момент, шефот на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, испраќа порака што оди подалеку од актуелниот ценовен шок: војната со Иран може да го забрза оддалечувањето од нафтата.
Во интервју за „Гардијан“, Бирол оценува дека нарушената доверба во сигурноста на фосилните горива ќе ги поттикне владите побрзо да вложуваат во обновливи извори, нуклеарна енергија и електрификација. За земјите што зависат од енергетскиот транспорт преку Ормускиот Теснец, кризата ја отвора и пресметката за вистинската цена на геополитичката зависност.
Пазарите, сепак, во моментов реагираат поинаку. Ограничената понуда и зголемените ризици ја туркаат цената на нафтата нагоре. Според проценките на „Голдман Сакс“, производството во Заливот е намалено за 57 проценти во однос на нивото пред војната, додека аналитичарите на „Џеј-Пи Морган Чејс“ предупредуваат дека цените можеби ќе мора дополнително да растат за да се намали побарувачката.
Токму тука се гледа разликата меѓу краткорочната реакција на пазарот и долгорочната енергетска логика. Додека инвеститорите гледаат недостиг и ризик, Меѓународната агенција за енергија гледа можност за забрзување на транзицијата.
Бирол смета дека ова не е само привремена криза, туку предупредување за целиот енергетски систем. Ако светската економија може да стане „заложник на теснец од 50 километри“, тогаш владите неизбежно ќе мора да ги преиспитаат своите енергетски стратегии.
Во таа смисла, војната не ја крева само цената на нафтата, туку може да ја промени и иднината на индустријата. Земјите што сакаат поголема енергетска безбедност ќе мора да размислуваат не само за нови извори на снабдување, туку и за намалување на зависноста од нестабилни фосилни пазари.
Бирол предупреди и дека плановите на Велика Британија за проширување на дупчењата во Северното Море не се брзо решение. Според него, тие нема да донесат значајни количини нафта и гас со години, а можно е и да немаат економска оправданост.
Но, кризата има и друга страна. За дел од аналитичарите, високите цени и стравот од недостиг покажуваат дека светот сè уште е длабоко зависен од нафтата и гасот. Наместо брз крај на фосилната ера, тие предупредуваат дека кризата може да поттикне нови инвестиции во фосилни горива.
Затоа главната дилема не е само дали цените ќе останат високи, туку дали оваа криза ќе биде уште еден краткорочен шок или почеток на побрзо енергетско пренасочување. Според Бирол, процесот на промена веќе е почнат. Пазарите, засега, се водат од недостигот и неизвесноста.
Сегашната нафтена криза затоа не е само приказна за скап барел, туку и тест за тоа колку светот е подготвен да ја намали зависноста од фосилните горива.
