Украина ја одбележува годишнината од најголемата цивилна нуклеарна катастрофа, во време кога војната повторно ја враќа загриженоста за безбедноста на поранешната централа.
Украина утре ќе ја одбележи 40-годишнината од несреќата во Чернобил, најголемата цивилна нуклеарна катастрофа во историјата. Четири децении подоцна, поранешната нуклеарна централа повторно е во фокусот поради војната во Украина и стравувањата од нови ризици поврзани со радиоактивни материјали.
Катастрофата се случи на 26 април 1986 година, во 1:23 часот, кога реакторот број четири во тогашната советска нуклеарна централа излезе од контрола за време на безбедносен тест. Несреќата беше последица на сериозни пропусти во дизајнот и грешки во управувањето.
По експлозијата, во атмосферата се ослободи радиоактивен материјал, а нуклеарното гориво гореше повеќе од десет дена. Во обид да се ограничи ширењето на радијацијата, од хеликоптери беа фрлани илјадници тони песок, глина и олово.
Радиоактивниот облак најпрво ги погоди Украина, Белорусија и Русија, а потоа се прошири и низ делови од Европа. Првото предупредување дојде од Шведска на 28 април, додека советските власти официјално ја признаа несреќата на 30 април. Јавноста беше целосно информирана дури подоцна.
Бројот на жртви од Чернобил и денес е предмет на различни проценки. Според податоците на Обединетите нации, околу 600.000 луѓе, познати како „ликвидатори“, биле изложени на високи дози радијација додека учествувале во расчистувањето на последиците. Проценките за вкупниот број жртви се движат од неколку илјади до десетици илјади.
Чернобил силно ја промени перцепцијата за нуклеарната енергија и придонесе за зајакнување на антинуклеарните движења во Европа. Несреќата стана симбол на ризиците од лошо управување, недостиг на транспарентност и потценување на безбедносните стандарди.
Денес, поранешната централа повторно предизвикува загриженост поради војната во Украина. Руските сили ја окупираа централата на почетокот на инвазијата во 2022 година, што предизвика страв од нова нуклеарна криза.
Дополнителна загриженост предизвика и инцидентот од февруари 2025 година, кога руски дрон го оштети заштитниот објект околу реакторот. Според извештаите, и покрај поправките, заштитната структура не е целосно обновена, што го зголемува вниманието кон безбедноста на локацијата.
Подрачјето околу централата и натаму е зона на исклучување во радиус од 30 километри. Повеќе од 4.800 квадратни километри остануваат непогодни за живот, а според проценките, делови од областа нема да бидат безбедни за населување уште илјадници години.
Градот Припјат, некогаш дом на околу 48.000 жители, денес е целосно напуштен и останува еден од најпознатите симболи на катастрофата. Областа околу Чернобил во меѓувреме се претвори во природен резерват, каде природата постепено го презема просторот што го напушти човекот.
