Нафтата повторно надмина 100 долари за барел, војната на Блискиот Исток ги зголемува трошоците, а инвестициите во вештачка интелигенција создаваат неочекуван економски парадокс: компаниите вложуваат милијарди, економиите растат, но домаќинствата не чувствуваат олеснување.

Светската економија се соочува со ново предупредување. Иако многу држави успеаја да ја намалат инфлацијата по ценовните шокови од претходните години, најновите прогнози покажуваат дека борбата со високите цени е далеку од завршена.

Според истражувањето на Ројтерс, објавено денес, 27 октомври, економистите очекуваат инфлацијата да остане висока и во текот на следната година, а растот на цените постепено да се прошири надвор од енергетскиот сектор.

Анкетата опфати повеќе од 500 економисти од различни делови на светот. Во споредба со претходните прогнози, очекувањата за инфлацијата во 2027 година се зголемени во 31 од 50 анализирани економии.

Тоа значи дека новиот ценовен притисок повеќе не се разгледува само како последица од поскапувањето на нафтата. Постои ризик повисоките трошоци за енергија постепено да се пренесат и врз храната, транспортот, производството и услугите.

Нафтата повторно ја диктира цената на животот

Еден од најголемите ризици за светската економија доаѓа од Блискиот Исток.

Цената на суровата нафта од 7 октомври се одржува над 100 долари за барел, а минатата недела достигна повеќе од 117 долари, највисоко ниво во последните шест месеци.

Според Ројтерс, нафтата поскапела за повеќе од 60 проценти од почетокот на војната меѓу САД, Израел и Иран пред речиси осум месеци.

Ова поскапување не се задржува само на бензинските пумпи.

Нафтата влијае врз цената на транспортот, испораката на стоките, земјоделското производство и индустриските трошоци.

Кога горивата поскапуваат, компаниите се соочуваат со повисоки трошоци за транспорт на суровини и готови производи. Дел од тие трошоци подоцна се пренесуваат врз потрошувачите.

Затоа едно поскапување на светскиот енергетски пазар може да заврши како повисока цена на лебот, млекото, облеката или услугите.

Вештачката интелигенција ја спасува економијата, но не и семејните буџети

Најинтересниот дел од новите економски прогнози е што светот не се движи кон класично сценарио на забавување на растот.

Напротив, економистите ги зголемиле очекувањата за глобалниот раст.

Според анкетата на Ројтерс, светската економија годинава се очекува да порасне за 3 проценти, наместо претходно предвидените 2,9 проценти. За 2027 година се прогнозира раст од 3,2 проценти, наспроти претходната процена од 3,1 процент.

Една од главните причини за оваа отпорност се огромните инвестиции во вештачка интелигенција.

Од минатата година наваму, во светот се вложени повеќе од еден билион американски долари во технологии поврзани со вештачката интелигенција.

Овие инвестиции поттикнуваат изградба на дата-центри, набавка на чипови, развој на дигитална инфраструктура и нови технолошки услуги.

Но, економскиот раст не е рамномерно распределен.

Додека големите технолошки компании инвестираат огромни суми, домаќинствата продолжуваат да се соочуваат со високите цени на енергијата, храната и домувањето.

Тука се појавува еден од најголемите парадокси на современата економија: берзите можат да растат, компаниите да остваруваат високи приходи, а граѓаните истовремено да имаат чувство дека живеат сè потешко.

Европа повторно е под притисок

Новиот инфлациски бран особено ги загрижува европските економисти.

Во истражувањето на Ројтерс, прогнозите за инфлацијата во 2027 година се зголемени за 15 од 21 анализирана развиена економија.

Во последните три квартални истражувања, очекувањата за инфлацијата во еврозоната за 2027 година се зголемиле за половина процентен поен, а во Велика Британија за 0,7 процентни поени.

Тоа не се остварени стапки на инфлација, туку промени во прогнозите, но покажуваат дека економистите стануваат повнимателни во оценките за идното движење на цените.

Посебен проблем за Европа е зависноста од увоз на енергенси.

Кога светските цени на нафтата и гасот растат, европските компании и домаќинства се изложени на дополнителни трошоци. Високите каматни стапки истовремено го поскапуваат кредитирањето и ги ограничуваат инвестициите.

Дали централните банки повторно ќе ги зголемат каматите?

Високата инфлација ги става централните банки пред тешка одлука.

Ако ги зголемат каматите, можат да ја намалат побарувачката и да го ограничат растот на цените. Но, истовремено ги поскапуваат кредитите за компаниите и граѓаните.

Ако, пак, ги задржат каматите непроменети, ризикуваат инфлациските притисоци да продолжат подолго.

Според Ројтерс, повеќето централни банки досега ги зголемиле каматите само неколку пати или воопшто не интервенирале, но нови зголемувања не се исклучени доколку поскапувањата се прошират низ економијата.

Тоа би значело нови предизвици за домаќинствата со кредити, компаниите што планираат инвестиции и државите што имаат големи долгови.

Што значи новата светска инфлација за Македонија?

Иако Македонија е мала економија, светските ценовни шокови можат брзо да се пренесат и на домашниот пазар.

Земјата увезува голем дел од енергенсите, суровините и потрошувачките производи, што ја прави чувствителна на меѓународните цени.

Ако нафтата остане скапа, тоа може да ги зголеми транспортните и производствените трошоци. Ако инфлацијата во еврозоната остане повисока, дел од поскапувањата можат да се пренесат и преку увозните цени.

Дополнително, евентуалното задржување на повисоки камати во Европа би можело да влијае врз условите за задолжување на државата и на компаниите.

За Македонија, која годинава се соочува со буџетски дефицит од 4,1 процент од БДП и висок јавен долг, ова е особено важен ризик.

Но, не сите глобални ценовни движења автоматски и во ист обем се пренесуваат на домашниот пазар. Ефектот зависи од девизниот курс, договорите за снабдување, конкуренцијата и домашната економска политика.

Светската економија расте, но кој ќе го почувствува растот?

Новиот економски парадокс е што светот истовремено се соочува со силни инвестиции и со високи трошоци за живот.

Технолошките компании вложуваат милијарди, берзите остануваат чувствителни на секоја вест за вештачка интелигенција, а економските прогнози за растот се подобруваат.

Но, за просечното домаќинство најважно останува колку чини храната, колкава е сметката за струја и дали месечната плата е доволна за основните потреби.

Токму затоа инфлацијата станува сè поважно економско и политичко прашање во голем број земји.

Ако новите прогнози се остварат, 2027 година нема нужно да биде година на економска рецесија. Но, може да биде уште една година во која економскиот раст нема подеднакво да се почувствува во семејните буџети.