Во канадската покраина Алберта официјално е поднесена петиција за распишување референдум за отцепување од Канада, со што процесот влегува во клучна фаза. Иницијативата е предводена од движењето Остани слободна Алберта (Stay Free Alberta), кое тврди дека собрало повеќе од 300.000 потписи, далеку над потребните 178.000.
Нејзиниот лидер, Мич Силвестр, изјави дека станува збор за „историски ден“ и прв сериозен чекор кон потенцијална независност.
Судот ја стопира постапката: во фокус правата на домородните народи
Сепак, процесот е привремено запрен од суд во Алберта, кој чека одлука по тужбата поднесена од заедниците на Први народи (First Nations). Тие предупредуваат дека евентуалното отцепување би ги прекршило нивните уставни права и историските договори со британската круна.
Адвокатот Кевин Хил, кој ја застапува заедницата Athabasca Chipewyan, смета дека постои силна правна основа за блокирање на референдумот.
Правни маневри и можен датум за гласање
Иако претходна судска одлука оцени дека ваков референдум би бил неуставен, властите во Алберта го изменија законот и ја укинаа обврската иницијативите да бидат во согласност со уставот. Доколку судот дозволи продолжување на процесот, граѓаните би можеле да гласаат на 19 октомври за прашањето: дали Алберта треба да стане независна држава.
Движењето за отцепување се темели на т.н. „западна фрустрација“, долготрајно чувство дека федералната власт во Отава ги игнорира интересите на западните покраини. Клучна точка на спор е енергетската политика. Дел од жителите сметаат дека федералната влада ги ограничува нафтените и гасните проекти во корист на климатските мерки.
Поделено општество и меѓународна димензија
И покрај гласноста на иницијативата, поддршката за независност останува ограничена — околу 25% според анкети. Во меѓувреме, контраиницијативата „Засекогаш Канаѓанин“ собра околу 450.000 потписи против отцепувањето. Дополнителна тежина на случајот му даваат и контактите на организаторите со претставници од администрацијата на Доналд Трамп, при што, според наводите, се разговарало за потенцијален финансиски аранжман од 500 милијарди долари во случај на независност.
Случајот со Алберта отвора суштински прашања за стабилноста на федералните држави во услови на економски и политички тензии. Комбинацијата од ресурсна политика, регионален идентитет и права на домородните заедници создава сложен правно-политички јазол.
Дури и ако референдумот не се реализира, самиот факт дека над 300.000 граѓани поддржале ваква иницијатива е јасен сигнал за длабоки структурни незадоволства. Во поширок контекст, ова може да стане преседан што ќе ги охрабри сличните движења и во други делови од светот.
