Светскиот ден за превенција на самоубиства се одбележува секоја година на 10 септември, откако во 2003 година го воспостави Меѓународната асоцијација за превенција на самоубиства (IASP), во соработка со Светската здравствена организација (СЗО). Според податоците на Државниот завод за статистика, во периодот од 2008 до 2020 година, во Северна Македонија просечно годишно се случувале 134 самоубиства, при што мажите се речиси трипати позастапени од жените.
Темата на СЗО: менување на наративот
Тригодишната тема на Светскиот ден за превенција на самоубиства за периодот 2024–2026 година е „Менување на наративот за самоубиството“, со цел намалување на стигмата и поттикнување отворени разговори за менталното здравје. Според СЗО, секоја година во светот околу 800.000 луѓе го губат животот поради самоубиство, односно приближно едно лице на секои 40 секунди. Кај лицата на возраст од 15 до 29 години, самоубиството е една од водечките причини за смрт.
Една минута може да направи разлика
Покрај промената на јавниот наратив, IASP и СЗО ја промовираат и пораката „Одвои минута, промени живот“, со која потсетуваат дека и едноставен чекор, отворен разговор, слушање без осудување или прашање дали некој е добро, може да направи разлика. Организациите нагласуваат дека не е потребна стручна обука за да се покаже загриженост, туку внимание и подготвеност да се реагира.
Мажите трипати позастапени во домашната статистика
Официјалните податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека во периодот од 2008 до 2020 година во Северна Македонија просечно годишно се случувале 134 самоубиства. Мажите се засегнати речиси трипати повеќе од жените, што е тренд сличен на оној во повеќето европски земји.
Двојна стигма и потребата од порано препознавање
Психотерапевтка, цитирана во анализа на Радио МОФ за етичкото известување за оваа тема, посочува дека зборувањето за самоубиството се соочува со двојна стигма – најнапред со стигмата поврзана со менталното здравје воопшто, а потоа и со стигмата околу самата тема на самоубиството, која и понатаму останува табу. Според неа, потребни се подобро јавно информирање за знаците на депресија и психолошките тешкотии, како и посилен системски одговор преку подостапни услуги за грижа за менталното здравје.
Ефектот на имитација и одговорноста на медиумите
Истражувачите го препознаваат таканаречениот „Вертеров ефект“, појава при која сензационалистичкото или деталното известување за случаи на самоубиство може да поттикне имитативно однесување кај ранливи читатели. Терминот потекнува од романот на Гете од 1774 година, по чие објавување бил забележан бран самоубиства, поради што делото во одреден период било забрането во некои европски земји. Токму поради тоа, меѓународните препораки за медиумите бараат известувањата да не содржат описи на методот или локацијата, туку да го нагласат постоењето помош и можноста за опоравување.
Национална стратегија со фокус на младите
Македонија има Национална стратегија за ментално здравје на млади за периодот 2024–2026 година, која експлицитно ја вклучува превенцијата на самоубиствата меѓу приоритетните мерки, заедно со раната интервенција и справувањето со злоупотребата на супстанции. Постои и поширок национален Акциски план за унапредување на менталното здравје, кој се спроведува од септември 2018 година.
Каде може да се побара помош?
Во моменти на криза, на располагање е бројот 112 за итни случаи. За психолошка поддршка достапна е телефонската линија на Универзитетската клиника за психијатрија во Скопје, на 070 291 657. За деца и млади отворена е и линијата „Ало Бушавко“ на Првата детска амбасада во светот „Меѓаши“, на 070 390 632, активна уште од 1993 година.
